Öncelikle belirtmek gerekir ki, referandum kampanyasında kullanılan üslup, gösterilen davranış ve düşünce tarzı, referandum sonucunda köklü ve niteliksel bir değişiklik olmayacağını, nispi değişikliklerin olacağını, mevcut verili ve yapısal durumun sür-git olacağını gösteriyor. Ne yazık ki, halkın, “görünen köy kılavuz istemez” deyiminin vuku bulmasının kaçınılmazlığı gibi bir durumun olacağının güçlü verileri sunuluyor.

Referandumda, üç ve hatta dört tavır söz konusu. Tavırlardan birincisi “evet”, ikincisi “hayır”, üçüncüsü “boykot”, dördüncüsü “pasif evet”tir. Referandumda “evet” tavrını en aktif olarak AK Parti, liberal ve sosyalist demokratlar, 12 Eylül Darbesine karşı olanlar ve 12 Eylül Darbesinden hesap sorulmasını isteyenler, PKK dışındaki Kürt siyasi kümeleri/grupçukları, Kürdistan’da PKK’dan bağımsız ve ayrık sivil toplum örgütleri, sürdürmekte. CHP, MHP, ulusalcı şovenler, statükodan yana olanlar, Kemalistler, otoriter ve faşizan siyaset ve yönetim tarzının değişmesini istemeyenler, “ordu-gençlik el-ele milli cephede” diyen solcular “hayır”; PKK/BDP “boykot” cephesinde yer almaktalar.

Referandum sonucunda “evet” çıkmasını isteyenler, Kemalist ve askeri vesayet rejiminin, otoriter ve faşizan siyaset ve yönetim tarzının, yargı oligarşisinin son bulması için bir evrimleşme aşamasına gelineceğini, yeni bir anayasa için şartların olgunlaşacağını ve yeni bir anayasa hazırlıklarının başlayacağı, demokratikleşmenin hız kazanacağı, özgürlüklerin ve demokrasinin genişleyeceğini, 12 Eylül rejimi anayasasında köklü değişikliklerin olması için şartların olgunlaşacağını, 12 Eylülcülerin yargılanacağını, darbelerin bir daha gerçekleşmemesi için hukuki, düşünsel, ahlakî koşullarının olgunlaşacağını ileri sürüyorlar.

Referandumda “”Hayır” sonucunun çıkması halinde, sivil darbenin ve ikinci bir 12 Eylül darbesinin önünün alınacağı, AK Parti, başka bir deyimle İslamcı güçlerin diktatörlüğünün önüne geçileceği düşünülmekte, Kemalist yönetim ve siyaset tarzının devam etmesinin sağlanacağı, bunun çağdaşlık ve demokrasinin gelişmesine katkı sağlayacağı iddia edilmekte.

PKK/BDP, kendi gücünü ortaya koymak, iddia sahibi olduğunu göstermek, referandum sonucunda siyasi iktidar sorununda ve Kürdistan’daki iktidar ve egemenlik paradigmasında tek taraf olmasını göstermek için “boykot” demekte. Aslında PKK/BDP’nin “boykot” tavrının arkasında, otoriter ve faşizan Kemalist siyaset ve yönetim tarzının devam ettirilmesi olduğu görülmekte. Bu tavrın, PKK/BDP’nin otoriter ve faşizan yapısıyla, halk kitlelerinin iradesini gasp etmesiyle, tekçi lider, parti ve ideolojik paradigmasıyla bir örtüşme gösterdiği tartışmasız.

Referandumda iki alternatife göre ortaya çıkacak gerçek sonuçlar tayin edici olacak. Çünkü “hayır” sonucu “boykot” tavrını içine alan ve “boykotçularla” aynılaşan bir sonuçtur.

Referandumda “evet” sonucunun çıkması halinde, ileri sürüldüğü ve abartıldığı gibi köklü ve radikal değişikliğin hemen ortaya çıkmasının olanağı yoktur. Ama, hiçbir gücün eski yerinde durmayacağı, asker ve sivil devlet elitinin moralinin bozulacağı, iktidar gücünün kırılma ve değişim sürecine doğru evrimleşeceği, sivil ve askeri elitin demokrasi üzerindeki değişmez ve tartışmasız iktidar yapısının son bulması için bir evrimleşme sürecine girileceği, sivillerin söz ve egemenlik sahibi olması için hukuki bir maddi temel oluşacağı, demokratikleşme konusunda direnen güçlerin gerileyeceği, Kürt miller sorunundaki tartışmaların daha yoğun bir hal alacağı ve çözüm projelerinin daha somutça tartışılabileceği, AK Parti ve diğer sistem partilerinde olan Kürtlerin, BDP’nin, Kürt millet meselesindeki eski tarzını sürdüremeyeceği ve bu stratejik alanda psikolojik önemli barikatların yıkılabileceği, yargı oligarşinin kırılacağı, Kemalist siyaset ve yönetim tarzının gerileyeceği algı olarak ihtimal dışı değildir. Bunun yanında, tarih ve siyaset dışına itilmiş yeni ve zinde Kürt güçlerinin tarih sahnesine çıkmasının olanaklarının olgunlaşması da söz konusu olabilecektir. Hukuk dışındaki imtiyazlı güçlerin saltanatları, sarsıntıyla karşı-karşıya kalacaktır.

Referandumda yine “evet” sonucunun çıkması halinde: Sadece asker ve sivil bürokratik elit değil, sivil elit ve AK Parti de eski tarz siyaset ve yönetim tarzını değiştirmek zorunda kalacaktır. Eğer bu tarzını değiştirmez, eski tarz siyaset ve yönetimde ısrar ederse, kaçınılmaz olarak yeni bir otoriter rejimin güçlenmesinin şartları olgunlaşmaya başlayacaktır. Bu durumda da, Türkiye yeni bir mücadeleye sahne olacaktır. AK Parti içindeki Kürtler, mevcut yaklaşımlarıyla Kürt millet sorununda söz sahibi olamayacaklarını anlayacaklardır.

Eski siyaset ve yönetim tarzı, tekçi olan, tek lidere, tek ideolojiye, tek ulusa, tek mezhebe, tek dine dayalı bir siyaset ve yönetim tarzıdır. Eğer eski siyaset ve yönetim tarzı değişecekse, bu bütün siyasi güçleri, partileri, güç odaklarını kapsamına alması gerekir. Yoksa çifte standartlı bir konum ortaya çıkar.

Bu gelişme, PKK/BDP’yi de korkutan bir gelişmedir. BDP’nin demokrasi isteği bir gösterişten , mecburiyetten, mevcut konuma ayak uydurmaktan öteye bir durum değildir. BDP de tek lidere, tek ideolojiye, tek partiye dayalı bir paradigmanın demokrasi yaratmayacağını, bunun otoriter faşizan bir yapı olduğunu bilmektedir.

Referandum sonrasında, çoğulcu demokrasiye doğru evrimleşme, tekçi otoriter Kemalist siyaset ve yönetim tarzının değişimin gündeme gelmesi halinde, PKK/BDP’nin kendi varlık koşullarının ortadan kalkacağını bilmektedir. PKK, 12 Eylül rejiminin bir ürünüdür. 12 Eylül rejiminin son bulması, PKK’nın da varlık koşullarını ya ortadan kaldıracak, ya da en azından zayıflatacaktır.

Referandumda “hayır” sonucunun çıkması halinde, eski rejim taraftarlarının ve sahiplerinin moral bulacağı, 12 Eylül Diktatörlerinin halk tarafından yeniden onaylandığı ve benimsediği sonucunu doğuracağı objektif olarak en azından hu aşama için bir veri olarak ortaya çıkacaktır. Eski rejimin, eski siyaset ve yönetim tarzının referandumda onaylanması, demokratikleşme, değişim, dönüşümün önüne büyük engeller çıkarmakla kalmayacak, yeni çatışma ve kriz alanları yaratacaktır.

Bu en genel bağlamlarda sonuçları bugünde düşünmeye başlamak, yeni güç konumlanmalarına hazırlıklı olmak gerekir.

İbrahim GÜÇLÜ
(ibrahimguclu21@gmail.com)
Diyarbekir, 9 Eylül 2010

Byta Regering eller behålla gamla

14 September 2010

17.30 – 20.00

ABF – Sveavägen

Stockholm

Panelister:

1- Ann Linde, Internationell sekreterare (S)

2- Ann- Margaretha Livh (V)

3- Gustav Frodilin (mp)

4- Margareta Cederfeld, Riksdagledamot (M)

5- Carl. Hamilton, Riksdagledamot (fp)

6- Desirèe P. Engström, Riksdagledamot (kd)

Moderator: Kurdo Baksi

Arr: Kurdiska Initiativ i Sverige

I samarbete med ABF- Stockholm

Gelek feqîr in lawo, bi serê te girîyê mirov bi halên wan tê. Perîşan in, aha, nuha esr e, lê ew nizanin bê nîvroyê çi firavîn xwarine! Wusan tiştan zû ji bîr dikin. Feqîrê aqilê xwe ne. Dane dû malê dunyayê û çend qirûşkên pîsik. Hiş û aqilê wan li ser fêda malê dunyayê ye! Hikmet û qudreta mirovahîyê di maldarîyê de dibînin. Zanyarî, dilovanî, mirovhezî, evana ji bo wan ne tu qudret û qîmetin hêja ne, tenê karên mirovên beradayî û zigurda ne! Lê dema ko mirov ji aqilmendîya dunyayê bêpar be, ew maldarî jî nabe nesîbê mirov. Kesê ko aqilmendî nekir rêber ji xwe re, ji hemî dunyayan bêpar e! Ji pirsa mezin re tu bersiva wan tune ye. Dema ko mirov nizanibe çima hatiye, mirov napirse çima diçe jî!

Qewet be ji te re LO!

Sipas Pîrê, tu çawan î gelo?

Gelek baş im kurê min, xwedê te û zarokên te bihêle! Bawerim ewana jî kêlîka berê hatin malê!

Himm!

Xwe bi xwe «zarokên min hatin!» got. Dîsan «temenê Pîrê jî derbas bûye… hişê wê nema baş bi bîr tîne» tiştekî din ji pîrê re negot, bi pêlikan ve hilkişîya qata dudiyan û li derîyê malê xebitî ko veke. Dengên ji paş derî, gotinên Pîrê dîsan pê bi bîr anîn «zarokên te hatine!» wexta ko derî vekiribû, derbasî hundurû bû bû, du zarokan li bayê bezê bergirtiya wî kiribûn. Xwe avêtibûn himêza wî, ew di nava maçan de hiştibûn.

Babo… hat! Babo… dayê!

Paşê jî wusan bi bayê bezê xwe jê dûr xistibûn.

Dema ber bi odeya rûniştinê ve beziyabûn, ji herduyan keçika heft salî hinekî rawestibû, li paş xwe zîvirî bû, bi awirin bişik LO dawerivandibû: «çima weha sar û biyanî?» Lê dîsan bêşik ji deya xwe re ko li metbexê firax dişûştin re deng da:

Babo hat! Bavo hat dayê!

LO hemî behetîbûn û ecêbmayîya xwe veşart, bêyî ko tiştekî li xwe derxe derbasî hundurû bû. Li ber derîyê metbexê:

Tu çima wilo li min dinerî? Dibê qey te ez hîç nedî me!

Bi lez li xwe fitilî, tebaxçeyek hêj şil ko di dest de bû, zuwa kir û di refikê de bi cî kir. Paşê dîsan berê xwe da LO, destê xwe yê rastê (yê rastê an yê çepê bû? Bi rastî baş nayê bîra min!) ber bi wî ve bilind kir:

Ka? Qaşo tu dê bihata pêşiya me? Li istîgehê… ew barê giran û bi herdu zarokan ve! Ûjdan tune ku… Baş bû ko em rastî pismamê min HO hatin. Xwedê jê razî be! Alîkariya me kir, bi texsîya xwe heta malê em anîn.

LO qet deng nekir, bersiva wê neda. Tenê bi awirin biyanî lê dinerî ew ditefsiland.

Li beramberî wî: Jinek! Ne kin ne dirêj, ne qelew ne jî zeîf, porê wê dirêj bû lê ne gulîkirî bû. Dev û ruwê wê li hev bûn, mirov dikanî bû bigota xweşike jî. Jinên pordirêj hertim bala LO kişandibûn, ji porê dirêj hes dikir. Jinên pordirêj bêtir pê feminîn dihatin. Porê dirêj jinbûyinê dikemilî ne, bêtir nazik û nazdar dike. Xwe bi xwe «wele tu sipehî ye!»

Li salonê herdu zarokan ji xwe re dilîstin. LO bi giranî û hinekî bêhal xwe avêt ser dîwana yekcî, rûnişt. Kêlîyekê wusan li herdu zarokan temaşe kir. Zarok bi lîstikên xwe dilîstin, virde, wirde baz didan, bi dû hev diketin. Lê qe ne dihatin ba LO, xwe nêzî wî ne dikirin, tu pirs jê ne dikirin. Mîna hemû zarokên dunyayê ji xwe re dilîztin tenê. Di wê nawbênê re, carekê, dema lawik ê ko pênc salî bû, di ber wî re derbas bû bû, LO bi herdu lepên xwe ew girtibû û devê xwe ber bi guhê wî ve biribû, bi dengekî nizm jê pirsî bû:

Navê te çiye?

Lawik keniya bû, berê xwe dabû LO û gotibû:

Ez gur im!

Paşê jî xwe ji nav lepên wî xelas kiribû, revîya bû, çû bû cem xweha xwe.

Heta wê demê, xanima malê jî karê xwe li metbexê qedandi bû, hati bû ba wan. Wekî karê pêşin, awirek di LO veda û bêyî ko jê re tiştekî bibêje çû li ser dîwança mezin li beramberî wî rûnişt. Porê xwe î dirêj, mîna gokvanekî ko çawa bi serê xwe li gokê dixe, bi serlivandineke wusan bi paşde avêt, serê xwe xiste nava herdu destên xwe, enîşkên xwe danîn ser herdu kabokan û bi herdu çavan ziq li LO nerî.

Demeke ji bêdengiyê, bê pitepit. Tenê xuşîniya dengin ne diyar ji derva û yek gotinên zarokane li salonê.

Piştî demekê LO ji van awirên bi geft ko li ser asê bû bûn nerehet bû û hewl da xwe ko rabe. Wê gavê, xanima malê; em jê re wusan bibên heta me navek jê re peyda kir.

Na na! Qe hewcedarîya min bi navê ko tu ji min re peyda bikî nîne, xwe newestîne, sipas! Bavê min navê min Gulasor danî ye. Ez ji navê xwe razî me berêz.

Bibore! Sipas GULASOR! Gulasor an Gulesor?

Gulasor! Ne Gulesor, Gulasor birêz!

Gulasor ji cihê xwe rabû, herdu destên xwe ber bi LO vekirin û hinekî bi hêrs kire pitepit:

Tu ê bi kû de biçî? Ji xwedê bitirse! Te ji serê du mehan ve ev zarok nedîtine. An wan tu nedîtiye. Ma tu hinekî bi wan re şa nabe? Bavitîya te ev e! Ma heqê wan tuneye? Here… bireve! Ji xwe hertim te wusan kiriye!

Offf! Dev ji min berdin! Nizanim hûn!…

Di ber xwe de kire pistepist û gotinin bilêv kirin, lewra wî bi xwe jî fam ne kiribûn. Paşê jî ji salonê derket, ber bi derva ve lezandi bû. Li ber derî, xwe bi xwe:

Divê ez bifikirim! Na. Ez divê bifikirim rastir e. Bifikirim divê ez çawaye gelo? Ez divê derkevim der. An; derkevim der divê ez. Jiyan derketina derva ye. Belê derketin e. Piştî neh meh, neh roj û neh saetan. Li gorî viya diva bû ko mirov gelekî bêhnfireh bû na. Belê heyra eva ji bo her kesî derbas nabe bêguman, zûtir û hinekî derengtirîn jî dikane bibe. Rast e. Wekî tu difikire ye.

LO!
LO!
Babo!
Bavo!

Ji bîr nekî! Wexta tu hatî malê, ji min re şekirê qursikan binî!
Ji min re jî benîştekî binî, erê?

Bi lez kincên xwe li xwe kirin, pêlav bi lingan kir û di derî re derket. Zû zûka di derencan re daket. Li der, li ber derîyê hewşê pêrgî pîra Eyşo hat:

LO! Bi kû de? Dibê qey tu ji ber hinekan direvî!

LO tenê awirek ko bi tîpên mezin digot: EZ TIŞTEKÎ FAM NAKIM di Pîrê veda û ji wir bi dûr ket.

Belkî jî havîn bû, ji ber ko dunya gelekî germ bû. Digel ko berêvarî bû jî, dîsan germ bû.
Bawerim havîn bû. Bêşik ê wusa be. Ev destpêka buharê ji ko hat!

Li ser LO, tenê îşligek, panteronek hebû. Xwîdan dabû, ji ruwê wî, ji herdu alîyan diherikî, dilop bi dilop. Gewdê wî jî xwî dabû, îşligê wî ê hevrişim î hêşîn ji xwîdanê belek xuya dikir. Belbî ji ber ko ew bi meşeke xurt dimeşiya xwîdan dida. Dilezand. Nizanî bû ji bo î çi! Çavên wî, awirên wî tiştek zêde ne didîtin û ne ditefsilandin. Tenê dîwarin ji keviran ber bi çavên wî diketin. Mirovên ko li ber van dîwaran rawestiyabûn û mîna ko bazara karekî dikirin jî bala wî ne kişandibûn. Evana hemû mîna lêlanekê di ber çavên wî re dibuhurîn, diçûn.

Fikrên wî belawela bûn, çend caran hewl dabû ko wan bicivîne, wexta fam kiribû da ê nikaribe, paşê devjê berda bû. Wekî çawan yek bi kamerayê wêneyan bikşîne, lempeya kamerê ji nişka ve vêdikeve û vedimire, di mejîyê wî de jî tiştin wusan diqewumîn. Lewra zû derbas dibûn, nola masîyên nava avê; di nav tilîyên wî re dişemitîn diçûn. Carna ko yek digirt û dixwest bi jor de serav bike û ji nişka ve difilitî… 1..2..3… dom dike, nêzîk dibe lê bi ser nakeve. Tavilê hêvî jî qut nabe, loma mirov didomîne.

«Li vê dunyayê her tişt poşmanî ye! Tu çi bikî tuê dawîn poşman bibî! Lê ko tu nekî jî tuê poşman bibî! An te kir an te nekir, tuê dîsan poşman bibî!» Gelo evê Denmarkî ji me re dixwest çi bibêje? Rêzikin wusan mîna ko di pirtûkekê de xwendibin, di mejîyê wî re bihurîn, lê tu qîmet nedabûn van rêzikan û zû ji serê xwe avêtibûn.

Ewê demekê bi rê ve çû be, gelek kolan û dîwar derbas kiribin, ji ber ko westiya bû û ji têhna jî dev lê zuwa bû bû. Te digo qey hinekî jî fikrên wî civiyabûn ser hev, weke fikra pêşin. «jiyan ew e ko mirov xwe bigihîne der» Vêya jî xweşîyek didayê. Gavên wî sist bûn, mîna ko bîhnek pê bê, li derdora xwe nerî û meşa xwe domand. Lê nuha, êdî hêdî hêdî nola efendîyekî dimeşiya.

Efendîyekî kumsor, bi işligekî sipî, qundreyeke bi kapik, bi bedlekî reş û tezbiheke sedûyeklibî, li kolana Alî Paşa. Na. Li Mêrga Ehmedî. Naa li Stroget. Mîna dîkekî, çît dimeşiya. Xelkno werin temaşê! Intressant. Det er en efendi som har kommet til Staden! Gode folk kom og se!

Ji xwe re: «divê ez bifikirim» got. Dûvre bi hemû hêza xwe hewl da ko hişê xwe li ser «derketina derve» bicivîne. Hêj wusan di wê rewşê de û ji nişka ve bi dengekî veciniqî bû, ev denga pê xerîb nehatibû:

Tu bi xêr hati yî LO! Tu ji hundurû direve derva û li der jî xwe nikanî ragirî, dîsan direve hundurû! Eva çi dijayetiye wusan?

Himmm.

Erê LO! Kesek ber derîyê xwe namale. Gelek berderî hene ko divê ez bimalim. Keremke!

LO tu pirs û gotineke din ji Pîrê ne kiribûn û di derî re derbasî hundurû bû bû.

Barman! Barman! Ko te cihekî rûniştinê ji min re bidîta, min dê bîrayek vexwara!

Paşê jî çavên xwe li hundurê bara tijî mirov, li cihekî rûniştinê î vala gerand. Hêj wusan, dît ko yê Barman bi destê xwe jê re cihekî îşaret dike!

Li qorzîyeke barê, ber dîwêr, maseyeke piçûk ji bo du kesan dît. Li ser sendalîyekê xanimek rûniştibû, piyaleke nîvtijî şeraba sor li ber bû. Sendalîya din jî vala bû. LO hinekî dudilî nêzî masê bû; dîsan bi wê dudilîyê xwe tewand, destê xwe avêt sendalîyê:

Gelo destûr heye?

Xanim:

Fermo! Keremke! Destûr ya te ye.

Barman piyala wî ya bîra jî anî bû, li ser masê, li ber wî danî bû. Ji bîraya sar ha ha gulpek dudo vexwaribûn, nava xwe hênik kiribû. Paşê jî serê xwe rakiribû, li xanima beramber xwe nerî bû. Mîna ko ji bîr kiribû, weke efûxwestinekê, cara sisiyan piyala xwe rakiribû:

Noş! Goti bû.

Lê xanima beramberî wî bi awirekê mîna ko bibê: «tu dereng ma yî!» bersivandibû û piyala xwe ranekiribû. LO dîsan gulpek sêyemîn bi ser xwe de kiribû, weke ko heq bide xanimê jî, ew bi awireke fedîkoyî bersivandibû. Piştî vê jî demeke dirêj tenê bi awirên çavan, bê axaftin derbas kirin.

Xuyaye tu ne ji vî bajarî ye?

Piştî bêdengîyeke bi erê, na, xanimê ew bersivand:

Naxêr! Ez ne ji vî bajarî me. Dûvre domand: diyar e tu jî wekî min ne ji van deveran î?

Rast e! Ez jî wekî te mahcir im.

Xanimê dema gotina «mahcir» bihîst pêre pêre awirek tê veda, gotina wî birî:

Naxêr! Ez ne mahcir im, tenê ne rûniştevanê vî bajarî me. Ji bo ko dostekî bibînim hatime vir, wa xuyaye wî ez ji bîr kirime û va nehat civanê xwe. Bi destûra te be ez dê rabim biçim!

Xanimê hewl da xwe ko rabe, lê LO destê xwe bilind kir, mîna ko bi destê wê bigre, lê dîsan çend centîman jê dûr hişt û got:

Min bibexşîne! Bawerke ne ji ber tiştekî, an ji bo ko te hêrs bikim min wusan gotibe. Eger tu nuha biçî, bi rastî ez dê xemgîn bibim. Bi vê gotinê min tenê xwest ez rewşa xwe eyan bikim. Mahcirî hevokeke ko hemû rastîya min şirove dikî. Ez ne tenê li vî bajarî lewra li vê dunyayê tevî mahcir im!

Paşê berê xwe vegerand û bi destekî xwe nîşan da, got:

Aha li vê civata mirovan binere! Tu derkevî der, li sûkên vî bajarî tuê bi hezaran li mirovên din rast werî, ez di nava van mirovan tevan de xwe tenê hîs dikim. Mahcir im! Ji ber tiştekî min î ko ez bi wan re parve bikim nîne! Ez hesûdîyê li girî û kenên wan, li kêfxweşî û xemgîniyên wan; na na li hemû tiştên wan dikim. Ne ko ez xwe ji wan baştir an aqilmendtir dibînim. Min her hewl daye, xwestiye bibim yekî ji wan, bi wan re bigrîm, bikenim, lê çi fêde! Bi salan ez bi ser neketime, her di eyarê xwe de tenê ma me, ecinîme. Ne ko evana hemû biyanî ne ji min, di eslê xwe de ez yek ji vê komê me. Ne teyrekî ko refê xwe windakirî me, lewra teyrekî di nav refê xwe de tenê me. Di nav koma mirovên xwe de mahcir im! Eva wekî toqa naletê di histuyê min de maye û nikarim bavêjim!

Xanima nîvşipya bi dû ko li van gotinên LO guhdarî kirin, li ser sandalîya xwe bi şûnde rûnişt, bi cih bû. Di ruwê wê de balkêşiyek û hinekî jî dilşewatîyek peyda bû bû, bi meraq destpê kir, ev mêrê beramberî xwe dawerivand.

Barman! Barman! Ka bîrayeke sar bo min û piyaleke şeraba sor bo vê xanima hêja!

Bi bişirînekê xwestina xwe ji barmanê ko tepsî di dest de û di ber wan re dibuhurî re got:

Vê gavê ez dê bînim birêz! Got û ber bi barê ve çû.

Şorên LO bi bandora meyê hêj xurtir û germtir bû bûn. Digel ko xanimê zêde galegal nekiribû jî LO destpêkir li xwe mikur hat:

Bawerke! Ez kêm li mirovê nola te, ango jin!… wusan bîrwir, sergiran û zana rast hatime. Loma jî ez dixwazim te nas bikim, dostanî bi te re deynim.

Paşê piyala xwe danî, destê xwe dirêj kir rahişt destê xanimê:

Navê min LO ye!

Xanimê jî rahişt destê wî, guvaşt û bi bişirînekê:

Ece! Bi nasîna te ez kêfxweş bûm.

Gotin ji gotinê pê diket, piyalên vala tijî dibûn û dostaniya wan kûrtir, germtir dibû. LO zêde rê ne dida Ecê ko baxive:

Wusan e! got. Mirov carna xwe mahcir, bi tenê hîs dike. Bi milyaran însan li vê dunyayê dijîn, de were di nav koma van mirovan de xwe tenê hîs bike! Hinekî jî bêguman sûcê meriv e! berya hertiştî jî divê ko kesek hewl bide. Eger xwestineke ji dil li ba me nebaya, me ê çawan hevedin nas bikira? Bêşik divê xwestin hebe û piştî vê jî hewldan.

Mîna ko li benda bersivekê be serê xwe rakir, ziq li Ecê nerî. Ecê di mana erê de serê xwe hejand, gulpeke din ji şeraba sor vexwar:

Tu gelekî rast dibêjî! Hewldan girîng e. Mirov divê li hev bigere, hevdu nas bike. Ez dibînim ko tu mirovekî bîrwir e, famdar î. Dostanî mihîm e; lê çi fêde! Ev dunya bûye ya menfaetê, bawerî nemaye, her weha evîndarî jî…

Bibore! Min gotina te bi şekir birî! Te xweş got. Bi xwe bawerîya min qe bi evîndarîyê nehatiye. Lê dîsan jî, ez bahwerim ko tiştek di navbêna mirovan de, ango jin û mêr de, diqewime. Ji ber ko min bi xwe ne jiya ye, ez nikarim viya şirove bikim. Tenê ez bi şik im!

LO bi her awayî bala xwe dabû ser Ecê. Li ber çavên wî wekû portreyeke hunermendên klasîkî di çerçoveyekê de bû. Lê zindî bû. Hemû detay û livên wê dişopandin. Bi tevayî ev portre bi çavên xwe zeft kiribû. Vê yekê him xweşîyek û him jî heyecanek li canê wî belav dikir. Di mejîyê xwe de jî hemû raman û fikrên xwe li dora vê portreyê dicivandin. Hayê wî ne ji derdorê û ne jî ji derengîya şevê hebû. Maseyên hundurû hemû ji mirovan vala bû bûn, tenê li qorzîyekê çend kesan bîrayên xwe ên dawîn vedixwarin. Barman nêzî wan bû, xwe tewand û bi dengekî giramgir:

Eger daxwazeke we hebe, kerem bikin! An em dê qasekî din barê bigrin.

Bi van gotinên barman, LO li xwe warqilî, serê xwe hilda. Li barman nerî û paşê jî li Ecê. Wê :

Na! Got. Sipas! Hesabê me bîne em dê jî rabin.

Dema barman ji ba wan bi dûr ket, Ecê berê xwe da LO:

Eger tu bixwazî em dikanin şevbuhêrka xwe li hotêla ez lê dimînim bidomînin.

LO di mana erê de serê xwe hejand:

Bi kêfxweşî! Got.

Hesabê xwe dan û derketin. Bexşîşa barman jî ji bîr nekiribûn. LO nehiştibû ko Ecê destê xwe bigihijîne çenteyê xwe. Zû zûka pere hejmartibûn û gotibû «eva jî bexşîşa te».

Bajar hêj raneketibû. Her cih bi enterîkên vêxistî xemilandî, ronî bû. Sûk hêj bi çûnûhatina erebe, texsîyan û kesên şevdêr qerebalix bû. LO çavên xwe li texsiyekê digerand ko pê biçin; ji nişka ve dît ko Ecê likumî. Hema nemerdî nekir, bi herdu destan bi zendên wê girt û ber bi xwe ve kêşand da nekeve. Vêya wusa kir ko Ecê ji nişkave kete himêza wî. Dema Ecê serê xwe rakir rûçikên wê û ên LO gihiştibûn hev, bîhna wan bû yek. Bi dengekî nizm:

Sipas! Got.

Dûvre bi maçekê ji rûçikên wî evaya tezdîq kir!

Eva ewçend zû qewumî bû ko LO pê re ne gihabû; ne bi fikrên xwe û ne jî bi heraketên xwe. Tenê heyecanek li tevaya laşê wî belav bû bû û kêfa wî ji vê re dihat, bi dilê wî bû. Loma tu bersiv nedayê, ew paşde maç jî nekir. Destê xwe ji texsîyekê re bilind kir, herdu li paş şofêr siwar bûn û reya hotêlê girtin.

Li ber derîyê hotêlê birbirekê bala wan kişand. Nobedarê hotêlê li yekê diqîriya:

Te vê derê baş paqij nekiriye! Dîsan bimale!

Wexta ko nêzîk bûn LO di nîvtaritîyê de Pîra Eyşo tefsiland:

Wey! Şev baş Pîrê! Tu vê nîvşevê li vir çi dikî?

Şev baş LO! Min dê ev karê dawîn jî bikira û biçûma raketima. Lê ev sêlek ji min re dibê «tu baş paqij nake!» ma ez çi bikim, her ev ji dest min tê.

LO ji ê nobedar re got ko «ew divê qedrê Pîrê bigire, ji ber ko nasa wî ye» ji xwe ê nobedar ketibû hundurê hotêlê û mifteya oda Ecê dirêjî wê dikir. Paşê jî bi awirin bişik LO dawerivandi bû lê tu bersiv nedayê.

Di derencan re dema ko bi jor diketin qata dudiyan, ew li pey Ecê diçû. LO nizanî bû çima pêyên xwe hêdî, heta ko jê dihat bêdeng davêtin. Mîna ko ne dixwest mêhvanên hotêlê hişyar bikî. Di wê nawbênê re carekê serê xwe zîvirandibû, nobedarê hotêlê ber bi çavên wî ketibû. Li kaxiza ser maseya ber xwe tiştek lê dikir û ruwê wî devliken bû, dibişirî. Hê ne gihişbûn qata dudiyan, Ecê bi du pêlikan li pêşya wî bû, LO serê xwe rakir û ew tefsiland. Jineke bi bejn, laşekî lihevhatî, bi porekî nîvdirêj heta bi ser milan daketî dît. Vî wêneyî di serê wî de fikrin tevlîhev û heta bi dudilîyek jî vêxist. Xwe bi xwe «ya rebî! Ez çi dikim? Min daye dûv jinekê ko berya çend saetan min ew cara pêşin nas kiriye. Li gel dicim odeya wê ya razanê!..»
Lewra zû ev fikir ji serê xwe avêtin, tenê di sipehîbûn û çelengiya wê de fikirî. Ecê bi dengekî hiş:

Tu çi dikî? Ka were, li qata dudiyan e.

Dîsan hêdî hêdî bi pêyên bihiş da dû Ecê heta bi qata dudiyan.

Fikirî ko ê odeyeke biçûk be, lê wexta derbasî hundurê odê bûn, di vê fikra xwe de şaş derket. LO li angorî odeyên hotêlên ko dîtibûn û li wan raketibû tesewur dikir, lewra eva ne wusan bû. Gava derîyê odê vebû bû wexmeke yasemînî î tûj bi pozê wî ketibû, mina ko ev bîhna li cihekî din jî girtibe bîrewerîn di mejûyê wî de vêketin lê wî bala xwe neda wan û fikrên xwe li ser ferehî û raxistina vê odê civandin. Ji xwe re «nuha Ecê gelek peran ji bo vê odê didî! Diyar e halxweş e» got. Ecê lempe vêxist, cilên ser etekê xwe î nîvdirêj derxistin, darçikandin. Paşê jî mîna kesek westiya yî bêhemd xwe avête ser dîwançeya ber pacê.

LO hêj şipya bû, ode bi çavan dadiwerivand. Di rewşa wî de tu ecêbmayîyeke nebû, lê dîsan jî dixwest raxistina odê fêr bibe. Tenê textê dudoşekî bala wî kişandibû, tu pirs ji Ecê nekirin, pêlava xwe derxist û hat li ba Ecê li ser dîwançê rûnişt.

Ecê bi bişirînekê xwe nêzî wî kir û pala xwe dayê! LO jî bi dilxweşîyekê ew himêz kir û destê xwe avêt ser milê wê û heta bi jêr de daxist anî, destekî wê girt û guvaşt.

Ji nêzîkahiya du canan xweştir tiştek nine! Eva mîna mêzêneke xwezayî ye. Lihevhatinekê diafirîne û ji vêya germîyek peyda dibe. Di xwezayê de ev germî ê her tişt bihelanda; hîç û pûç bikira. Lê di rewşeke wusan de, bi şerîn û tam dike. Laşê mirov bi tevayî sist dibe, mejîyê mirov ji fikran vala dibe. Hîsên mirov hemû dikevin bin bandora şehweteke bihiştî. Tenê ev û ne tiştekî din! Li vir êdî gotin feyde nakin, can û rewanê mirov bi haweyekî taybet bi hev re qise dikin. Mirov ji heqîqeta dijwar û rastîya kambax bi dûr dikeve. Di nava teqareqa bajarekî de li dengên siruştî guhdarî dike. Li bin darekê hejîna pel û gulîyên wê, li ber çemekî xuşîn û herka avê, li peravekê dengê pêlên deryayî dibihîze.

Mîna pêlên deryayî ko çawa hêdî û bi telq, li dû hev xwe digihînin peravê, li qiraxa reşayê dikevin; ewan jî fitil bi fitil, qumçe bi qumçe, pê bi pê xwe digihandin ber textê razanê.

***

Şevtira din bi serîyekî ji fikran vala, laşekî mat û sist heta sibê mîna zarokekî raketibû. Xewnên ko dîtibûn jî wekû xweşîya di laşê wî de bûn. Belbî şeva pêşin bû ko tu kabûs nehatibûnê; di xewnên xwe de bi ejderheyan re şerî nekiribû û ji ber tu gurên devbixwîn ên sibatê ne direvîya. Bêtir di rengê xewnên sofîyên pîrozwer î xwedayî de bûn. Li ezmanê heftan di bihişta baqî de, li orta bexçeyekî hêşîn de li ser textekî bû. Doşekek di bin de ji perîyên neaman bû. Li derdora wî horî bi fitil bûn. Yekê serê wî kiribû nav herdu şeqên xwe û duxrand, yekê tlîyên wî diteqandin, yekê pişta wî difirkand, yekê nizanim kuderê wî mist dida! Hêj çend heb jî di dorê de bûn!

Dema ji xewê rabû bû çavên xwe girtî hiştibûn, te digo qey bi vî awayî ê xewna şeva din bidomîne. Destê xwe jî dirêjî nav paqê horîyekê kiribûn, lê çi fêde! Mîna çirokên dapîra wî; hemû horîyên wî bi tîrêjên rojê ên pêşin re guherîbûn, bû bûn teyrik, perî û baskên wan hêşîn bûbûn û firîyabûn.

Roj baş LO!
Roj baş!

Hêvîdarim te xewek xweş kiribe! Ger tu bixwazî tu dikanî avekê li serê xwe ke.

Ecê ê teqnekî berê hişyar bû be, ji ber ko serê xwe şûştibû, fanîreyek û kirasekî nav malê li xwe kiribû, porê xwe ê şil li ber neynikê şeh dikir.

LO xwe ji ser text çemd kir, ber bi Ecê ve çû, maçek ji rûçikên wê girt. Lewra tu mane nedayê ko çima Ecê ew nebersivand, rewşa xwe xera nekir û her şehkirina porê xwe domand. Paşê rasterast çû serşokê, bi aveke nîvsar serê xwe şûşt.

Li derketina ji serşokê dît ko Ecê li ser dîwançê rûniştîye, hemra û bodra xwe danîye ber xwe, neynikek bicûk di dest de, li ber, xwe diedilîne. Wî jî li ber neynika bi dîwêr ve, bi destmalekê porê xwe zuwa dikir, dît ko nivisek li ser qertekê bi herfên mezin û çend hejmar li pey bala wî kişand.

ŞEVEK 500$!(berovajî)

Ne qertê, ne jî nivis û reqemên ser tu fikir û mane di serê LO de pênexistin. Sendalîyek kişand bin xwe li beramberî Ecê rûnişt. Mîna mirovekî bextewar ko nû bi bayê işqê ketibe li evîna dilê xwe temaşe kir.

Xwedêyo!

Kî ji te xafil be, kafir e!

Min nizanî bû!

Min bawer ne dikir!

Min ne jiya bû!

Nexwe rast e!

Şêxê ko pêncî caran çûbû Hecê bû bû şivanê berazan!

Lawik bi tena serê xwe çiya herifandibûn!

Xortekî bi tena serê xwe ve, li dijberî sêhezarûhefsed şervanan ketibû şer!

Troya ji ber vê hatibû şewitandin!

Bêguman evana tev rast in. Bêşik evana tev qewumîne!

Ne pêncî, pêncsed hec jî têr nakin!

Ne tenê çiyayek, deh çiyan jî tên herifandin!

Ne bi sêhezarûhefsed suwarî re, lewra bi sêsedûheftêhezar suwarî re mirov dikane şer bike ji bo î vê!

Û ji xwe Troya, ne carekê lewra deh caran mirov dikane bişewutîne!

Xwedêyo!

«ez çiqasî gune me!»

«heta nuha di xefletê de jiya me! Salên min berteref çûne! Ez çima heta nuha li vê çelenga qîzan rast nehatime? Diva bû min eviya berya bist salan, na, sîh salan, na wele çil salan berê bidîta!»

Dilê xwe bi xwe şewutand, hindek mabû ko girîyê wî bihata.

Ecê neynika xwe bi alîyekî kir, lê nerî:

Ma tu naçî?

Ber bi nîvroyê ve civanekî min heye!

Ma ez çawan biçim! Ma destê min ji te dibe!

Bi heyraniyekê berê xwe bi Ecê vekiribû û xwe amade kiribû da ew işqbazîya ko lê peyda bû bû mîna libên şekirî ji ser lêvên xwe ber bi Ecê ve bigindirîne. Lê dît ko Ecê di pirsa xwe de cidî ye, rê nedayê:

Eger tu bixwazî min dîsan bibînî, aha ji te telefona min. Divê tu berê telefon bikî!

Kaxezek ko reqem li ser hebûn dirêjî LO kir û paşê jî:

Tu heqê min jî ji bîr nekî!

Bala wî kişand ser wê qerta ko di neynikê re dîtibû.

ŞEVEK 500$!

Çi qewumî nuha qewumî!

Weke enterîkên Amudê ji nişka ve lempeyên mejîyê wî tev vêketin! Soromoro bû, kabokên wî reelîn, xwîyekê mîna xuka ser giyayê buharê bi serê wî girt û têgihişt! Lê çi fam bike!

Şex Senan berya ko kevirê kabê tewaf bike li rêya Hecê mir!

Zinar herifî bi ser Ferhad ve hat di bin kevirên mîna tehtan mezin de perçiqî, bû nanik!

Derwêş bi derbên bîstûpenc şûran di nav koma gêsan û tirkan de can da çû, Edûlê ne gihişt ser!

Hespê Troya bû bû ejderheyekî bêhawe mezin, agirê ko ji dev derdiket, ne tenê Troya, bajarên derdorê jî hemû şewutandin.

Ecê ev rewşa wî ne eciband:

Lê kêfa min ji te re hat, ji ber wê ez dikanim hinekî ji te re arzanî bikim. Ji ber ko te li barê heqê meyê û ê hatina me ya texsiyê jî da, sêsed bide bes e!

Deng û his nema ji LO derket, mîna ko tu sîtilek ava sar bi serê wî dake lê hati bû. Ji wê xweşîya şevê û xewnên efsûnî ko li mejî û canê wî belav bûbûn tu derhem, pêjn nemabû, zû zûka li pêlava xwe gerîya û destê xwe avêt bêrîka xwe tomarek pere derxistin, xuyaye mehanîya xwe sitandibû!

Yek… dû… sê…

Li ber derî elq hatinê wexta verişiya!

Bi pêyên hiş hilkişiyabû, bêdeng ketibû hundurê odeyê.

Nuha!

Bi pêyên bilez dadiket, ji bo ko nekulime xwe bi derabên qiraxa pêlikanê ve digirt. Çav û hişê wî li der bûn, lingên wî li revê bûn, mîna mehkûmekî li bayê bezê bû. Li jêr, li salonê, bi kuxtekuxtekê li paş xwe zîvirî, nobedarê hotêlê:

Ma tu tiştekî nade me jî, ma qey em dê bêpar bimînin?

Ha, bixar li bêrîka xwe xebitî; wî jî nizanîbû bê çiqase pere derxistin û ragirî ê nobedar kirin. Paşê jî berê xwe da derîyê der, ji hotêlê derket.

Eger Mihemed neçe ba çiyê ê çiya were cem cenabê wî!

Ji nişka ve xwe li istîgehê dît. Otobosek hat li ber wan sekinî. Xelk li dû hev lê siwar bûn, ew jî di nav wan de bû. Li hundurê otobosê cihê rûniştinê nema bû, mîna gelek rêwiyan LO jî şipya ma. Her cara ko şofêr firên digirt, ên li navê, bi paş û pêşde, bi ser hev de diecinîn.

Serê LO ji fikrên tevlihev dagirtî bû. Zêdetir li ser nasîna xwe ya bi Ecê re û bûyerên li hotêlê difikirî. Viya ne tenê serê wî lewra dilê wî jî tev dida. Elq dihatinê, verşîna wî dihat.

Ufff!
Yeehq!
Serxoş!
Araqvexur!
Şofêr!
Şofêr!
Serxoşekî li vir heye, dike verişe!
Yeehq!

Yê şofêr bi banga rêwiyeke jin, li xwe hay dibe û firênekî xurt digre. Paşê jî derîyên otobosê ên otomatîk vedike.

LO weke dizekî xwe ji otobosê çemd kir û ber bi çend darên li qiraxa rê ve bezîya. Destê wî ê rastê li hewa ba dibû, destê çepê jî dabû ber devê xwe. Li ber daran kumişî erdê û tiştê di nava xwe de li wir vala kir, an wî wusan goman dikir! Ji ber ko ji qiraka wî, ji çend dilopên zehferaneke zerane pêva tiştekî din neherikî bû.

Pişta xwe da dareke çam çend bêhn bi xwe ve anîn, cîgerê xwe bi hewa paqij tijî kir, li derdora xwe nerî, mîna ko bixwaze fam bike bê li kîjan deverê ye. Bi dû de jî rê girt meşîya.

Berê xwe da xurbetê û pişta xwe da oxirê. Çîrokên bapîra wî wusan didomandin.

Roja pêşin, dema ko ji malê derketibû hate bîra wî. Diya wî fam kiribû ko demeke dirêj ê lawê xwe nebîne êdî, an jî cara dawîn bû ko didît. Loma jî derketibû der li dû wî temaşe dikir. Pêyên wî ên dûrketinê dihejmartin, wekû bîrhatinên xwe î derbasbû yî… Ev bîrhatin hemû bûbûn reşayîk, ber bi kaşekî ve, li ser xaçerêyekê, li ber tîrêjên roja havînî, mîna lêlanekê diliviya, dûr diket winda dibû.

Emanet! Emanet! Çi biqewume tu ne li derdora xwe û ne jî li paş xwe nenerî! Ko te bi ya min nekir tu ê winda bikî. Meraq tiştekî nebaş e. Ma ne ji ber meraqa Pandora yê bû evqas xerabî, nexweşî û tiştên kirêt li nav mirovan belav bûn. Hema bila ew qutik venekira. Ma kê ji mêrik re go li paş xwe binere? Ma ne ê binerdê jê re soz dabû! De bila safî bike îca! Jinik winda kir çû! Lê carna bêhemd e. Mîna serûpeyekî ko di beroşa xwe de bikele, illeh ê qepaxê bide alî.

Ê min ji te re negot!

Ê nebê te ji min re negot!

Li paş xwe zîvirî.

Pîrediya wî li ber dîwarê xanîyê wan î ko bi kilsê sipîkirîbû rûniştibû, serê xwe î bi çarik kiribû nava herdu destên xwe û li dû wî temaşe dikir. Çend kûçik li nav pirêza ber gund mîna ko keroşkek rakiribin bi ewtînî dabûn ser piştê. Çend dewaran li ser golê av vedixwarin. Jinekê ji kanîya ber gund cerê xwe tijî av dikir. Ecacokek rabû bû, tirabêlka nav gund wekî xurtûmeke badayî ber bi ezmên ve bilind kiribû. Ji dûr zirîna kerekî dihat. Ji nav xiramê kevirên ber rê tît tîta çend têtiyan bihîst.

Evana hemû deng û dîmenên devera wî bûn. Ew devera ko lê mezin bû bû, rojên zarotîya xwe lê buhurandibûn. Lê be daxewa! Nuha tev jê dûr diketin, ji ber çavên wî winda dibûn, tenê di mejîyê wî de dibûn deng û wêneyên bîreweriyan.

Te çima li dû xwe nerî?

Li ber xwe binere wexta tu dimeşî heyra! Mîna araqvexwurekî!…

Bibore ezbenî! Min tu nedî.

Serxoş!

Ezbenî! Ga yê qelew î ziktelêr. Ma ne dibû we hinekî kêm bixwara, xwe parîkî zeîf bihişta? Ma tu dizani gelo bi vê qelewîya xwe tu çiqasî cihekî bêmane li vê dunyayê tijî dikî? Bawerim ko hayê te ji birçîbûn û xelaya li vê dunyayê heba te ê bêguman hinekî kêmtir bixwara û nuha ez dê li binguhê te neketima û belbî bi xêra te jî xelaya salê li Efrîqa di ser çend zarokan re biqevazta. Lê dîsan tu duan bike ko tiştekî twîj bi min re tuneye! An min dê di wî zikê te î telêrî de biçikanda, mîna nepoxeke rojbûyîna zarokan biteqanda…

Kesê qelew ev gotin û heqaretên LO cidî negirtin, tenê mîna gayekî xirîniyek ji xwe derxist û reya xwe domand.

Ev bajar çendî hatiye guhertin! Kengî ev dîwarên bilind lê kirine? Ji bo çi gelo? Ne wexta Timurlenk û Cengizaxanan e jî êdî. Ji xwe Atîla di ber ya Germanî de mir. Xwîn vedirşiya. Belkî jî jehr danê. Ê kî wî bikuje? Belkî jî zarên wî bûn, ji ber ko wan împeratorî li hev pişk kir, her yek li koşeyekî wê bû keyek. Tev diz bûn! Ji ber dîzan ev dîwarên bilind lê kirine, seda Çînê jî ji ber dîzekan lê kirine! Împeratorî ji bavê xwe dizîn. Dûvre jî ew perçe kirin. Weko perçeyekî goşt, de file magnon û biraştin xwarin hahaha… împeretorî xwarin. Xwezî bi dilê van arşîtektan! Ji bo van avahiyên bilind her yekî, nuha dunyayeke pere girtiye. Li gor bilindiya avahîyê pere sitandine. Ê herî bilind ava kiriye, perê herî gelek girtiye. Hemû bi hevedin ve pêçane. Nabên rojekê ê balafirek li binguhê wan bikeve.

Dengin! Qêrînin! Ji wê ve dihatin. Ji pêşiya wî. Xelk bi wê ve direviya! Xelk bi vê ve direviyan! Çi qewumîye dîsan gidî? «1 Lo, ev çi deng e, û çi heydedan e,
û çi guregur e li ezmana? Dengê nefir
û zirne û borîzana. Hin dibêjin qiyamet e,
û hin didêjin axirzeman e.»

Shomaker çû li Jupîterê ket, Haley Bob nêzîkahî li me kir… hema hema, neûzûbillah hindek mabû. Hema di ber re derbas bû. Ma feza ji kevirên wusan tijî ye. Mîna sîh, hinek hene, mîna pêncî çiyayî mezin in. Her sedhezarsalan carekê, kevirekî weha mezin li binguhê dunyayê ketiye ji xwe. Belkî jî ev sala nehsedûnotûnohezarûnehsedûnotûnehsala ye. Ma ne dînazor bi vî şiklî winda bûn, cihên xwe ji dînazorên bicûk re hiştin; Homo Sapian. De hevedin bixwun! Neandertal aqilmend bûn! Xwe zû tune kirin. Wan fam kir bê ê çi felaket bi serê wan de bê! Ji Homo Sapîan xeyidîn, çûn û nema hatin. Li paş çiyayê Qaf man, bûn Hacûc û Macuc!

Xelkino! Rabin ser xwe! Qiyamet e! Çi malê we heye bixwun! Tiştê ko hûn nema dikanin bixwun, belav bikin, li feqîran. Nebên feqîr nemane. Dunya ji feqîran tijî ye. Hêj mirov hene ko nanê rojê nabînin, wekî di xelaya Nisêbînê de, mîna lawiran zikên xwe bi giyayê çolê tijî dikin. Paşê jî rahjin guneh û xêrên xwe û biçin ber mêzênê.

Xelkino! Têkevin rêzê! Sedhezar sedhezar, bi milyon milyon, li ber mêzênê, li beramber katibê xêr û gunehan. Zarok bila xwe bidin vî alî, tenê hûn mezin, xêr û gunehên xwe hazir bikin. Xêrên we bila di destê çepê de be, ji ber ew hertim ji gunehan hindiktirin û guneh jî di ê rastê de. Te go çi? Tu nikane rahjê! Ê ji xwe wa tu xêrên te nîn in, bi herdu destan rahjê! Vê rêzê negrin, viya vekirî bihêlin, ev ji bo ew kesên pîroz in. Bi hezar salan me ev rêz ji wî/wê/wan re hiştiye, lê hêj me nedîye yek
ji peşkên xwîna heram bêpar!

Ka dîsan bigerin!
Ka careke din bikin dengîn, li wî/wê/wan kesên bêguneh mîna gedekî ko nû welidî be, ew ê ko bikanibe di nav agirê dojehê de bimeşe lê rivîna agir nikanibe wî bişewutîne, lewra tenê lê bibe bayekî sar weko di rojên havîneke germ de, ser û çavên wî hênik bike. Gelo heye kesek wilo di nav we mirovan de, ka rê bidinê. Na. Belê. Erê hebû yek. Me şand ji we re, da mizgîniyekê asîmanî bide we. Lê we ew girt, dest û lingên wî qeyd kir û bizmar di laşê wî de kuta, perçe perçe kir ji me re paşde şand! Erê ew pak û dilovan e, lê li benda rehma wî nemînin. Hûn berpirsyar in. Ji kiryarên xwe hûn mesûl in. Hûn in xwedîyên xêr û gunehan. Bêfêde ye, da ez vê defterê dîsan bigrim, belbî hezarsaleke din… keremkin, tenê derîyek ji we re vekirîye!

Lawikek, temenê wî li dor pencsalî, çenteyekî biçûk, ji diyarîyên rojbûyinê tijî li milan ber bi wan ve baz dida. Xwenga wî, emrê wê li dor heftsalan, li pey wî dibeziya. Mîna ko di nav xwînê de soberî kiribûn, ser û çavên wan, cil û bergên wan tev soringî bû bûn. Weke ko lawik birîndar bû,gêj dibû, kabok lê sist dibûn, dikir ko bikeve lê dîsan bi hewlecanekê, weke pisingek ko çawa ji nav agir direve,wan jî wusan, xwe çemd dikir, gavên xwe pêş de davêtin. Deng û his ji wan dernediket, behît bûn, şaşmayî bûn, qeweta di canê wan de li lingan bû.

Bêje, bêjbazê gotinê!

«… me agirekî gur û xurt li dora wan dada bû.«

Behsa wan salan nefiramê bike.

»bi tifing û qezatoran em li derdora agir veketibûn«

Bê we çawa koma wan kovîyan şikand,

»ên ko ji nav êgir direviya, dibûn nîşana tifingên me«

ew turkên çiyayî.

» ko tifing derbas dikirin, di bin derbên qezatorên me de can didan «

« lê»

Lê û quzelqurt! «lê» ya çi?

«ê heval ma ne we got: «bibêje!»

Hevalê çi! Tu carî ji min re nebê «heval» Ez û te tu caran nabin hevalên hev; gotinek wekî vê xapînok, ko maneya wê di civaka me de istîsmar bûye tuneye!

«lê ko ez nebêjim ê bibe derd û bi bedena min bikeve.»

Xwedê bike bibe jehra silêmanî û bi bedena te ke ve! Tu ê nuha rabe bibêjî «ma gunehê min çi heye?« ez tenê leşkerek bûm û min bi ya qumandarê xwe dikir!»

«erê»

Eva gotinên vala ne, qiseyên qor in ji qewla destbirakî me ve! Bi hezarsalan mirovan ev gotin bi kar anî ne da sûcên xwe î herî mezin pê winda bikin ko bi vî babetî kirinên xwe î herî qirêj û kirêt ji ser xwe bibin. Tu berpirsyar î, bi qasî qumandanê xwe!

Ev koma mezinan ko ber bi me ve tê ê çi bikin ji me xwenga min?

Qey ê me dîl bigrin birawo!

De ka em paşde vegerin nexwe!

« ko mirineke me hebe bila bi agirekî xwedayî be û ne bi derbên tifingên romê be»

Li vegerê lawik diterpilî diket erdê, li ketinê çenteyê wî ji milan difiriya diket xwarê. Ew li çenteyê xwe ne difikirî, radibû ser xwe dîsan direviya. Xwenga wî ko li paş baz dida wê gavê li xwe dizîvirî, ji erdê çenteyê birayê xwe hildida.

« bi teqîna dengê tifingekê lawik ji erdê bilind bû pengizî, çend gavan şûnde jî kumuşî ket erdê. Xwenga wî dît ko tiştin ji nava birayê wê firiyan, li pey wan rêz bûn. Tavilê li paş vegeriya yek bi yek ji erdê hilanîn û xistin bêrîka xwe. Weko berêvaran dema ko ji nav gund, ji lîstikên zarokan vedigerîyan malê, wiya xarên xwe ên sindoqî bikirina bêrîka xwe î bi qul û ber bi şîvê ve bilezanda, hayê wî jê ne dibû ko yek bi yek dişemitîn diketin li erdê digindirîn. Wê demê ê xwenga wî ew xarana ji erdê top bikirina û di bêrîka xwe de veşirtina, ta dema raketinê, wexta ko xarên xwe dihejmartin, lê diwarqilî ko kêm in û bi çavekî bişik li derdorê, li dizê xarên xwe digerîya, wê gavê xwenga wî ê lê surprîz bikira û ew xarana ji bêrîka xwe derxistana, bidanayê.»

LO li ber metroyê behît û matmayî li dîmena beramberî xwe temaşe dikir. Dê weledê xwe davêt. Her dever bi birîndaran ve tijî bû. Qîrewîra xelkê, nalînên birîndaran, dengê ambulansan ber bi perê ezmên diket. Kî ko ji derîyê metroyê derdiket serbixwîn bû. Ber derîyê metroyê, derdorê wê, ser betonê mîna ko te her cî bi xwînê neqişandibe xuya dikir.

Rê bidin! Xwe bidin aliyekî! Birîndar hene.

Xwedê wan nehêle! Di agirê dojehê de bişewutin rebî! Me derîyên xwe ji wan re vekir ew hewandin, singa xwe vekir ew himêz kirin! Me ew bi nan û av kirin. Lê ev hovana ji tiştekî fam nakin. Medeniyet çiye nizanin. Her yekî wan bombeyeke zindî ye di nav me de! Bombeyên bi şaşik! Ne hêja ne, ji qenciyê fam nakin. Wan bigrin bavêjin derya yî, bila bibin êm ji masiyan re. Wan di zinaran re werkin, bila bibin xwarin ji teyrik û lawirên çolê re. Wan bicivînin têxin vagonan paşde bişînin welatên wan, bila li wir hevedin bixwun; an… Aushwitzê ji nû de vekin!

Jinikek navsere, bi kirasekî perpitî ko di nav xwînê de mabû, li ser pêlikek derenca ber metroyê rûniştibû, destên xwe li kabokên xwe dixistin, car car serê xwe bi jor de, ber bi ezmên vedikir û nifir dikirin.

Xwe bidin alî! Birîndar hene! Mirî hene…

Vir! Ne wir!

Tu!

Tu! Hûn!

Neçin cihekî! Xwe tev nedin! Li vir têkevin rêzê!

Polîsekî bi hêrs û geft ji LO û komek mirovên ko li wir civiya bûn re cihekî nîşan da ko li wir rawestin û têkevin rêzê. Wan jî wilo kir. Li pêşiya LO yekî bi bejn, girs, porekî gij û reş çenteyek li piştê sekinî bû, paşê wî li LO bû. Hinekî şûnde çend polisên din jî hatin cem ê din, ji wan çend gavan dûr li hev kom bûn. Xuya bû, bi hev dişêwurîn. Li rêzê dinerîn û daxêvtin.

Terorîst…

Bahwerim…

Naaa!

Diruvê wî bi wan ve diçe!

Erê!

Belê!

Naa!

Polisek hat, bi çeplê ê ko li pêşiya LO sekinî bû girt wê de bir ji rêzê hinekî dûr xist. Ew li erdê rûnişkandin da û jê re got ko «çentê xwe veke!» Di heman wextê da polisekî din ji koma polisan qetiha ber bi wan ve hat. Li rê LO dît ko viya qewlikê demança xwe vekir û destê xwe li ser demançê hişt. Viya hêj çenteyê xwe nû vekiribû, fanireyekî alavî jê derdixist û polisê din gihiştibû cem wan. Ji nişka ve ê polis demança xwe ji ber xwe derxist, ber bi serê wî kir û teqand! Mîna ko demançe di serê wî de teqiha be LO ji cihê xwe bilind bû. Lingên wî reelîn, kabok lê sist bûn, weko bibê, nuha dora min e, tayên mirinê pê girtin, çavên xwe li reyeke revê gerand! Ê polis pêre pêre demançeya xwe di qewlik de dîsan bi cî kir û destekî xwe ber bi rêza mirovan kir:

Belav bibin! Herin ji vê derê!

Hûn hatin! Ka birayê we? We Ûsivê min li çolê hişt ko bibe parîyek ji gurên devbixwîn re an di çalekê de ji mişk û maran re. Hûn çiqasî hesûd in, hûn ê xwe ne! Çavên min nabînin an ez dê derketama li çol û çolistanê li Ûsivê xwe bigeryama.

Kesekî ji we lê xwedî derneket. We got:

Em viya nas nakin!

Ew mirovê xwedayî î pîrozwer û bêguneh nola şeytanekî hate recimandin. We berê xwe jê guhert. Serê xwe berda ber xwe her yekî ji we reyeke revê dît û ji wir bi dûr ketin.

Lingo bi qurbano! Wey li wî ê ko xwe xelaske!

Di vê sikakê re.
Di wê kolanê re.
Di vê cadê re.
Di wê bouliwarê re.
Zû zû zû zûzû!
Go go go go gogogogow!

Dûr bikeve ji bajêr. Talûke ye. Xwe ji wan serîyên ko di ber derîyên nîvevekirî re bi meraq li te dinerin… ji wan çavên ko di pacan re bişik te dadiwerivînin û nuha dibên: «gelo ev jî ne yek ji wan be» biparêze.

LO xwe gihandibû nava parkekê, li ser şopereyekê li nav darên cûrbecûr dimeşiya, lê hal tê nema bû. Dev lê zuwa bû bû, giwîn lê vemirî bû. Xwe li ser riçikekê, li ber rê avêt erdê, dirêj kir, xwe bi xwe: «xwedê ez sitirandim! Diya min pariyek nan dabû feqîrekî, çend sêwî bi cil kirine!» got. Hezar caran kêfa xwe jê re anî, di dilê xwe de şa bû ko vê rojê bê “çente” bû. An tiştê bi serê wî mêrkî hat, dikanîbû bi serê wî de jî bihata. Bîhna xwînê li pozê wî, dîmena kuştina wî mêrkî di mejîyê wî de asê bû bû, tiştekî din nikanîbû bifikiriya. Ji paş ve berdabû yê, derb li paşîya serî ketibû. Xwînê çawa ji serê wî pijiqandibû, bêhemd ser devûruwan kumişîbû erdê. Weko plaqekê ko di cihê xwe de digeriya, ev dîmena her saniyê di mejîyê wî de vêdiket, zindî dibû.

Dê:

»Hey malikwêrano, Şahîno tu dey nakî… te dilê diya xwe hêra!«

Destgirt:

»Ezê kolekê ji Şahînê xwe re çêkim ji gul û rihana
heke hindik be, ezê ker kim ji mala cirana«

»ez difikirim

hindik mabû ez bihatama kuştin.

»ez difikirim

hindik mabû ez tune bûbama.

»te birayê xwe kuşt, tu çima derewan li min dikî. Wa xwîna wî ji erdê gazî min dike. Nalet li te bê!

Abel, kurê Hawa, lawê Adem tu ji axê aferî, dîsan dibî ax.

Roj baş xorto!

Bi dengê kalekî ko di ber re dibuhurî LO li xwe hay bû. Rabû ser xwe çarmêrkî rûnişt û silava yê kal vegerand:

Mamo roj baş.

Mamo! Te tiştek ji bajêr nebihîstiye gelo?
Ji pevçûnekê?
Ji xirecirekê?
Ji ber metroyekê?
Ji kuştinekê?

Ê kal ber bi LO zîvirî, bi herdu destan palda ser gopalê xwe:

Êdî ev dem ji min derbas bû xortê delal. Êdî lingekî min li der yekî li gorê ye. Ji xwe di xortaniya xwe de jî min ji pevçûn û xirecirê hez ne dikir. Lê ez ji te re bibêjim, dem hatiye guhertin. Xortên dema min zigurdî, tolazî dikirin lê ên nuha li şer û pevçûnê digerin; ev bajar hatiye guhertin, ne wekî berê ye. Heroj şer û pevçûn e. Kî dizane rojê dilê çend dê û bavan li ser weledê wan dişewute. Însan wekî berê, qedir û qîmetên hev nema digrin. Qey dîsan şerekî ji ber xezebeke bêmane qewumî ye. Ma ê çi bibe wekî din xortê delal.

Piştî ko bi vî hawî tu pirsên LO ne bersivandin, berê xwe jê guhert û bi gavên yextyarane bi reya xwe de çû. Li çûyinê, di ber xwe de:

Ev roj dunya xweş e, sayî ye, germ e. Bawerî bi hewaya vî welatî nayê, sibê dikane ewr û baran be.

Tevdîl û axaftinên ê kal, Xocê Xizir anî bîra LO. Mîna ko dixwest maneyekê ji gotinên ê kal derxîne, teqnekî li dû temaşe kir awirên wî li ser Kalo asê man. Hêj wusan kalo sed gavekî dûr ketibû an ne, dît ko du xort ji nav daran derketin ber bi kalo ve hatin. Pêre pêre tiştek niqutî dilê LO, wekî bibê «evana ne ji xêra kalo re ne». Xelb xelbek li wan peyda bû, kalo virde wêde kişkişandin, yekî destê xwe xist paxîla wî… LO zêdetir nefikirî, nav di xwe da û bi lez di hewara kalo de baz da.

Haho! Haho!
Werin, alîkarî bikin!
Mirov tên kuştin! Haho! Însanan dikujin!

Lê fêde nekir. Heta gihişt ser Kalo, dit ko di nav xwînê de li erdê gevizîye. Herdu xortan tiştê ko ji paxîla kalo derxistin, girtin û bi lez di nav daran re reviyan, ji ber çavan dûr ketin. Tenê bi şelihandina kalo razî nebû bûn, kêrek jî di qefesa sînga wî de çikilandibûn.

Kalo!
Hayy Kaloo!

Çi li te kirin van emirqesifyana kalo!
Ma perê te birin ne besî wan bû?
Ma hewce yî vê kêra malmîrat hebû ko di laşê te de bikutin, vê kuna xedar di singa te de vekin.

Serê kalo li ser kaboka xwe danî, di ruwê wî de li alametên zindîyê gerîya. Lê gwîn li kalo vemirî bû. Xwîna ko heftê salî di rehên wî de digerîya, nuha bû bû weko kulmek av û rijîya bû erdê. Di bin tîrêjên rojê de çavên kalo wekî di îkoneke Urusî de her li ezmên bûn. Xortan tu heceta mudaxelekirinê da kalo dîsan zindî bibe nehiştibûn. Kêrik heta dawîn di qefesa singê de biribûn, dil û kezeb tev qelaştibûn.

Kalo ez çi bikim?
Ez çi xwelêyê li serê xwe kim!
Xwedê nehêle! Ez bi hawara te negihiştim…

Serê kalo danî ser riçikê û kêrka di sînga kalo de jê kêşand. Heta wê demê çend kesên ko kûçikên xwe derxistibûn der, li nava parkê digerandin li derdora wan civiya bûn, behîtmayî çend gavan ji wan dûr rawestibûn, li rewşa wî û kalo temaşe dikirin. Jineke ko derketibû li parkê spor dikir, ew jî gihiştibû ba wan; dema ev dimena li beramberî xwe dîtibû bi qêrînekê xwe li wir bêhiş xistibû. LO fam kiribû, wê gavê kêrka di destê xwe de avêtibû aliyekî û destên xwe î bi xwîn bi giyayê erdê ve paqij kiribû.

Piştî demeke hindik, ne zêde, weko di filmên Emerîkî de, çaxa ko kujar karên xwe diqedîne û diçe winda dibe û paşiyê polis û ambulans tên cihê bûyerê li vir jî wusan amade bûn. Helka helka dilê LO bû. Serê wî bi pirsên bê bersiv tijî bû. Dema ko ev bûyera bi ya ber metroyê ve girêda, rewşa xwe gelek xirab dît.

Bavo ne ez bûm!
Te li wir çi dikir?
Ez…
Çima te ev kalo kuşt?
Dujminatiyeke te pêre hebû gelo?
Heyra ne ez bûm.
Xelkê kêr di destê te de dît, şopa tilîyên te li ser kêrê heye, destên te bi xwîn in.
Ka şahidên te?

Du polisan LO birin aliyekî û hinek pirsên formatîk jê kirin. Lê bala wî li ser koma mirovan û polisên ko ji wan pirs dikirin bû. Axilbe jî li ser jinika ko bêhiş ketibû ko nuha rabûbû ser xwe û ji du polisan re, xuyaye, tiştê ko dîtibûn bi ta û derzî vedikir. Her serê gotinekê jî destê xwe bilind dikir, ber bi LO vedikir.

Mala min xirab bû.
Ev dê min bide dest.
Ji xwe hewce î tiştekî zêde namîne.
Min tu şahid jî nîn in. Kalo di histuwê min de ma.
Baş e ko van ez nekuştim!
An dê ji kîsî xwe biçûma.
Ew mêrikê ha, belbî hayê wî ji tiştekî nebû. Dîsan bû qurbanê gumanekê!
Ev çi boblat e.
Ev çi qiyamet e.

Birêz LO! Tu divê li gel me werî heta bi qereqolê!

Fermo!

LO herdu destên xwe ji bo ko wî kelepçe bikin dirêj kir. Lê polîsan tu kelepçe li dest nexistin.

Em te wekî qesasekî di zena pêşin de nabînin birêz LO. Ji ber vê hewcedarî bi tu kelepçeyan tune ye, tenê bifermo li erebeyê siwar be, li gel me were polisxanê.

»Birawo! Çawan destên min li te gerîyan. Min ne ji bo kuştinê ew fîşeng ajotibû devê tifingê! Min tenê dixwest te bitirsînim. Min hay jê nebû ko nikilê malmîratê ê wusan zû dakeve, ew guleya ji hesin û ji risasê cerg û dilên te biherifîne.

Aha di rengê yakuzên japonî de îro ez tilîya xwe ya qilînçankê bo te diyarî dikim.
Sibe ya gustilkê.
Dusibe ya dirêjekê.
Sêsibe ya dalasekê.
Çarsibe jî ya girdekê.
Perçe bi perçe ta ko bibim mîna gundorekî, ez dê laşê xwe zindî bo te diyarî bikim li ser vê qebrê. Lê zanim ko eviya hemî jî ê te ji bin axa sar venegerîne û ez dê dîsan weko qisasekî, birakuj li ser ruwê vê dunyayê rûreş bijîm ta ko bi agirê dijwar ê dojehê şa bibim.

Birêz LO!
Rast e. weko we gotiye.
Du xort in. li ser wan qewlikê Kalo derketiye. Dema ko xwestine bi qerta Kalo peran ji benqê bikêşînin hatine girtin.
Bêgoman kujarê kalo ew in.
Bibore ji bo ko me tu li vira rawestandin da.
Nuha tu azad î!
Tu dikanî biçî malê.

LO li quncikeke bendîgehê, li ser renzekî ji text rûniştibû, lingên xwe ber bi xwe ve kêşandibûn, serê xwe li ser kabokên xwe diarimand û li gotinên du girtîyan guhdarî dikir. Ji hêlekê ve jî nalet li vê roja bêyom dihanî. Di rojekê de jiyana wî serûbinî hevedin bû bû. Dîtin û bahwerîyên wî di derbarê mirov, jiyan û civakê de hatibûn guhertin. Lewra bi çi babetî, eviya ji wî re jî ne eyan bû.

Salên zarotiyê bi listik, fentezî, keşihkirina tiştên derdorê û guhdarkirina çîrok û meselokên mezinan ve derbas dibe. Dema herî xweş e di jiyana mirovan de.

»xwezka dîsan zar bû ma.

Dema xortaniyê bi henek û laqirdiyan dibuhure. Hevalan ji xwe re çê dike, dibe dost û tiştên nû diceribîne. Demeke bê tirs e. Rojê tu dikanî kelehekê ava bikî û deh dîwaran bidî erdê. Heyranan ji xwe re çê dikî û dibe heyran û evîndar bi xwe. Ev dem jî kurt e, zû diqede. Mîna çivîkekî ji nava lepên mirov difire diçe.

Êdî tu mezin î. An ji mezinan tê hesêb. Tu berpirsyar î. Tu xwedî biryar î. Tu endamekî civakê ye. Te zagona civakî ew lihevhatina social pejirandî ye. Veger tune. Tu xwedî ûjdan e. ji kiryar û biryarên xwe tu mesûl î. LO xwe bi xwe fikirî: «gelo kengî min ev gehênekên jiyanê bihurandine? Min ji çi çaxê ve ev libasê dadmendîyê li xwe kiriye?» tavilê tu pirsek ji vanan nikanîbû bibersivanda û bi dû ”tavilê” ve jî tu bersiv nedîtin ji van pirsan re. Tenê ji wexta ko bîr biribû û ta nuha, xwe berpirs û mesûlên kirinên xwe dîtibû. An wî wusan fam dikir.

Birêz LO. Keremkin eva tiştên we ne.

Polisekî qutîyek ko tiştên LO tê de bûn anîn li ser maseyekê ber wî danîn.

Saeteke destan
Perenin
Deftereke biçûk ya telefonan
Mifteyek

Evana tiştên LO bûn. Dema ji qutîkê mifte derxist, xiste bêrîka xwe, beşişî bû. Eva bala ê polis kêşandi bû.

Gelo tiştek kêm e birêz LO?

Na. Sipas. Her tişt wekî xwe ye. Ez ji xwe kenîyam.

Di navbêna wan de tu axaftineke din ne bihurî, LO tiştên xwe di bêrîkên panteronê xwe de bi cih kirin û derket.

Dunya berêvarî bû. Ro di aso de diçû xwarê, jê re çend qam mabûn hêj. Ewrekî tenîk weko çarikeke bûkekê xwe bi ser ruwê wê de girti bû. Lê şewqa sipehîbûna vê bûka gerdûnî hêj dunya ronî dikir, hinarokên wê î soringî jî rengekî soravî li aso belav dikir.

Pêşiyên me ne bi derewan jê re taet dikirin. Heqîqeta pêşin û dawîn her ew e LO.

Bi ser milê çepê ve serê xwe dagerand, bi heyret li wê hêlê pîra Eyşo keşif kir. Melkesa wê di dest de, hinek qirşûber ji ser betona ber derîyê polisxanê top kiribûn, dida alîyekî.

Pîrê!…

Erê LO, ev şîrketa paqijîyê karê xwe zêde kiriye. Du sal ji min re man. Piştî wê ez dê pala xwe bidim balgihekê weko yextyareke bextewar lingên xwe dirêj bikim û ji fêkiyên vê xebatê bitamînim.

Di wextekê de ko evqas xort bêkar in, tu bi vê yextyariya xwe vî karî dike…

Tişt nabe LO. Ê dem were guhertin, eva jî bi saya xebata me ê bibe. Mîna ko cenabê we li ser pirsa mezin şêwr kiriye ê biqewume.

Ev gotinên pîrê LO behît hiştibûn. Ew babetê nasîna Pîrê î bi salan di serê wî de tevlîhev bû bû. Erê Pîrê gotinên xweş û aqilane dikirin ji xelkê re. Lê wî eva dida tecrubeya jiyanê ya Pîrê. Lê nuha ew weko siyasetmedarekî, zêdetir, mîna feylesofekî deng dikir, gotinên bi mane dikirin. Çend nivîsar ko LO di rojnameyekê de li ser pirsa mezin çap kiribûn tenê ceribandinên akademîk bûn. Dema Pîrê wusan ji nişka ve behsa “pirsa mezin” kir LO şaş ma bû.

Tu ne bi tenê ye LO. Dost hene. Îşev gengeşî li ser ”pirsa mezin” heye. Dixwazin te jî li nav xwe bibînin. Cihekî te î taybet heye li nav dostan LO. Biçe! Li taxa Şoreşê, Qesra Sor.

LO ji pîrê xatir xwest û ji hewşa polisxanê derket. Lê gerîneka pirsên di serê wî de zêdetir bû bû. Çawa mirov carna di derheqê hin tiştna de an kesna de xwedî bawerîyek be û ji nişka ve bûyerek an hewldanek vê bawerîya mirov şaş derdixîne. Bi hemû şêweyên xwe ev xeletî ji kesî eyan dibe, li ber xwe dikeve, dixwaze sedemekê jê re bibînî, şiroveyek aqilane; paşê jî bêçare qebûl dikî eger ne di nav koma mirovan de be jî xwe bi xwe dipejirînî: «erê heyra ez xelet bûm» dibê.

Bêşik li cihekî kêmasîyeke heye, ez di meseleyekê de xelet im, lê çiye gelo? Min çi fam nekiriye. Pîra Eyşo belbî sixurek be jî!

LO meşîya. Bi kûde diçû wî nizanî bû. Li gor dirêjaya kolanê dimeşîya. Fikrên bê mebest ko mejîyê wî çawan tevlîhev kiribûn bi rê de çûyina wî jî bê hedef bû. Bûyerên doh û îro sereqatîya jiyana wî serûbinî hev kiribûn. Rastîyeke ko heta nuha laqî nebû bû didît. Li gor mantiqekî aqilane ev bûyerên lê qesidî bûn rave ne dibûn. Di rewşên wusan de mirov xwe tenê hîs dike ger tu di nav koma mirovan de be jî, dîsan tu bi tenê ye. Mirovên di ber re derbas dibûn tenê weko reşayê bûn, siyên ko diliviyan, bê şekil bûn. Hemû avahiyên kolanê bê derî û pace bûn. Tenê taritî û ronahî ji hev ferq dikir. Hêviya wî di ronahiyê de bû. Lê di ronahiyê de fikir, raman diva bûn jê re. »Ramanên çê zû bi zû di serê mirov de hêşîn nayên. Mîna tovekî zindî ne. Weko pêvajoya çêbûna mindalekî ne. Ko te bizir avêt, tu ê li benda bî. Divê bi baldarî were mezinkirin, ji ber ev pêvajo nazik û girîng e. Bêgoman ked û zehmetkêşî jî jê re divê. Gelek şevên bê xew, bi qolincan mirov derbas dike. Paşê jî wext LO! Wext mefhûmek e. Di hemû aferandinê de heye. Ko ev mindal berya wexta xwe çê bibe, ev pêvajo nîvçe dimîne. Ger ko bijî jî, ji sedî sed ê seqetiyek, kêmasîyek wî/wê hebe.

Ev gotinên ko LO ji nişka ve bi bîr anîbûn ên mamoste Ram bûn. Berya mehekê dema dersên xwe qedandibûn, li hewşa dibistanê bi çeplê wî girtibû, birûbû oda xwe, jê re çayêk ikram kiribû. Mîna ko dixwest şiretina li LO bike pêre axiftibû.

Ev gotinên Ram ko LO lê warqilî fikrên wî civandibûn ser hev. Girîneka fikrî di mejîyê wî de zelal dibû. Mamoste Ram kedkarekî dibistanê î kevntirîn bû. Bi temenê xwe jî mezin bû. Lê fikrên wî gelek caran di nav komikên mamosteyan de bêrewac bûn. Zêdetir weko mirovekî ne modern, konservativ dihate nasîn. Demeke dirêj LO li ba xwe rûnişkandin dabû. Ji hurmeta ji temenê wî î mezin re LO dengê xwe nekiribû, heta dawîn lê guhdarî kiribû:

LO hûn xort in, belbî hûn tu qîmetê nedin fikrên min. Na! Na! Qey nake. Felsefa min ya jiyanê ne wekî ya we ye. Dibe ko ez hinekî bi babetekî kevnare difikirim. Ji ber ko bawerîya min tenê bi tecrubeyên mirovatiyê tê. Tecrubeyên ko mirovan bi hîsên xwe zeft kirine. Bi vê reyê dîrokek, çandek afirandine û di nav aferînendeyan de gihiştine qada herî bilind. Hûn di felsefeya xwe de behsa şoreşan dikin. Şoreşên civakî, herifandina dezgehan dikin. Eva incex dikane tenê kaosekê biafirîne, bawerke ne civakek nû! Mirov xwedî çand in, xwedî dîrok in. Ê dîsan li referensên xwe bi gotineke din, li tecrubeyên xwe vegerin. Wê demê felsefeya we têr nake LO. Mînakên wusan di dîrokê de gelek in LO. Lê nuha ne cihê vê minaqeşê ye. Lewra ji bîr neke ko tu çi dinivisînî; fikir, raman dikarin bi qudret bin. Hikmeta wan heye û gelek caran dikarin bandoreke mezin li ser mirovan bihêlin. Feylesofên pêşin, kesên weko Sokrates insanên basît bûn. Li bazar û gasînan fikrên xwe ji xelkê re kad dikirin, bi wan re diketin gengeşîyê. Ew fikrên Sokrates in ko iro bûye bingehê hemû felsefeya rojava. Tiştên ko we di derbarê pirsa mezin de di rojnameyekê de behs kiriye bêgoman dikanîn bibin bingeh ji hin fikrên siyasî re jî û hin komikên siyasî evana weko fikrên xwe nîşan bidin.

Min dev ji siyasetê berdaye birêz Ram, kî ji xwe re çi fikrê ji nivisa min derdixe bila derxe, eva ne problema min e.

Bi haweyekî dîplomatîkî gotibû û zûzûka ji oda mamoste Ram derketibû.

LO bi reya xwe de gihiştibû ber parkekê lê bi fikrên xwe hêj ne zelal bû. Digel ko bi bîranîna axaftina mamoste Ram ve hin tiştin jê re diyar bûbûn jî dîsan ne îkna bû.

Gelo eve mimkin e!
Bêşik tiştin li ber guhê Mamoste Ram ketibûn ko wê rojê wusan ez vexwandim odeya xwe û ev gotin ji min re gotin. Eve bi salan e em li gel hevedin kar dikin, tu carî nêzîkayek wusan nîşanî min neda ye.

Paşê jî fikrên behît di mejîyê wî de geriyan.

Jina ko bi du zarokan ve di mala wî de rûniştî bû… bûyerên îro… û Pîra Eyşo ko bûbû feylesof û li her cihî derdiket beramberî wî. Berya van tevan jî axaftina Mamoste Ram. Eva tev bi dû ko li rojnamê du nivîs di derbarê ”pirsa mezin ” de nivîsîn qewumîne. Xwe bi xwe:

Xuyaye ez dibim qurbanê komployekê.
Lê çawa hayê min jê nebûye! Heta nuha tiştekî wusan ji min veşartî ma ye.

Tu kîye ko li ser pirsên mezin dinivisîne?
Tu mamostekî basît e, mehaniya xwe digre, pê debara xwe dike! Ma bi serê te ketîye ”pirsên mezin”! Biçe bikeve ber singa Ecê. Pirsa mezin ji te re ew e. Pêsîrên wê mist bide…

Na!

Hemû mirov sedemek in ji pirsa mezin re. Mîna ko Mamoste Ram goti bû, Sokrates însanekî gelek basît bû! Mamoste jî nebû. Lê fikrên wî bûn bingehê felsefeyek dunyayî. Çi ferq dike? Ma ne hatiye gotin ko « di nawbêna erd û ezman de tiştekî nû naqewume, gotinên nû nayên gotin». Mirov kiryar e. Kiryar jî têgihiştin e. Fikir e, raman e. Ez diramim ko ez heme! Ez difikirim loma ez heme. Ji ber ko ez difikirim ez heme. Însan raman e. Raman hebûn e. ”ego sum, ego existo”.

Çima mirov bi dengê bilind nafikirin gelo? Wê demê ê her kesî bi hev zanîba. Başî û xerabiya dunyayê hemî ê li ber çavan ba. Hemû çeqel, gelac û xêrnexwaz eyan ba na. Bawerim xerabiya li dunyayê hemû ji ber vê ye. … ko insan bi dengê bilind nafikire. … ko însan ji binî de nafikire. Ko însan berê fikir bû û nuha devjê berda ye. Li Yewnanîstana kevn karkeran di wexta kar de, belaş diçûn tiyatro. Karkerên îro diva bûn her serê saetekê pênc deqîqeyan dev ji karên xwe berdana û tenê bifikiryana. Cartesius rast gotiye. Her tişt di cogîto de ye.

“Cogîto, ergo sum”

Ew agirê ko ji xwedayan hatiye dizîn fikir bi xwe ye. Adem ji bihiştê nehatiye avêtin. Bi xwe bûye xwedayek, ango xwedîyê fikrê û bi vê reyê jî desthilatdar. Sînorek danîye û li dunyayê xwedî derketiye.

Ma fikir tenê têr dike LO?

Pîrê!… malava tu li vir î! Tu kengî gihişt vir? Eve çawa dibe? Tu mantiq nikane viya rave bikî.

Ber bi parkê ve, li bin dara kajê, li ser tehtekê reşayak, mîna sîyeke ji mirovan rûniştibû. LO ew ji dengê wê nas kiribû. Tavilê ber bi wê ve çû, li ser tehtê li tenişta wê rûnişt. Xwest pirsekê ji Pîrê bike lê berya wê hewl da ko behîtbûna li ser xwe bavêje.

Tu behsa » ew tiştê ko Xudan fikirîye berya ko kaînatê biafirîne…«« dike LO. Ji karê dunyayê re mantiq nîn e. Fikir tenê însan ne afirîne. Afirandin di kiryarê de mana xwe dibîne. Ne kiryarên ji bo têrkirina hîsên şexsî. Kiryarên di reya fikra mutleq de (absolute Idee). Wekî…

Hahahahhahahahahahahahahahihihihihehehe… eviya surprîzeke xweş bû. Bi rastî min nizanî ko tu pisporek fenomenologî ya Gîyan e… dîtinên Hegel ji min re neqil dikî. Hehehe. Te ê bigota «wekî Napolyon» bawerim.

Rast e.

Hohohoh…

Vê dawîyê dengê kenekî ecêb jê derketibû. Heta bi wî jî li derdora xwe nerî, gelo hinekan ev denga bihîst an ne.

Bibore Pîra delal…

Xuyaye fikrên te ne saz in. Tu serê xwe gelekî li ser tiştin hêsan mijûl dikî. Pirsa mezin ji destpêka destpêkê de heye. Ew him destpêk e him jî destpêka dawîyê ye. Heyîn û tunebûn e. kes ne girîng in. Weko we jî gotiye »hemû kes hacet in jê re. Di vê pêvajoya dîrokê de tu rola min û te nîn e. “Minervas uggla börjar flyga först när skymningen faller”. Amanc însan e. însanê azad, ewê xwe pêk tîne. Bêgoman ez behsa pêkanînek di xwezayê de nakim.

Absolute Idee.

Pîrê ez ji însên bawer dikim. Însan raman (Idee) e. Hemû tişt di virde veşirtî ye. Fikir, ango Idee di eslê xwe de pak e. Kiryara pêşin ya fikrê di siruştê de xwe pêk anîye, herweha ya dawîn jî ê di vir de be. Fikir azad bû û pêre jî însan azad bû. Ev pêvajo bi hezar salan domandiye. Demeke dirêj piştî rewşa civakî (social contrat) jî dom kiriye. Di rewşa xwezayî de her mehlûqat bi qasî ko jê re pêwist be seyda xwe dike. Lê lepta fikrê bi bereket bû, ew zêdeyî li hewcedaran belav dibû. Ev jî bû yek ji wan sedeman ko civaka pêşin hate damezrandin. Pêvajo di virde şikest. Ew beraketa fikra însanî bû bela li serê wan. Hinek li ser vê dolemendîyê rûniştin, ketin zewq û sefayê, ew bûn efendî. Bi vî babetî jî dev ji Idee berdan. Ên ko ji bo jiyanê helwest vedan û ji bo heyînê weko çareyeke bi tenê pejirandin, ew jî bûn kole. Ên dawîn dev jî Idee bernedane. Ger ko mirovatî li ser ruwê dunyayê heye îroj bi xêra wan e. Ew hezkirina ji jiyanê ko ew kirine kole, hiştiye ko mirovatî bizrê xwe li ser ruwê dunyayê bidomîne, bireşîne… Di zewq û sefayê de xwe pêkanîn nîn e, ne kiryareke Idee ye. Bilekis jêdûrbûn e, zidê wê ye.

Ji wê ve ji beramberî wan ji reya ko LO têde meşîyabû û nizanîbû bi kû de diçe dengê qerebalixekê dihat. Şawşawek bû, qîrewîrek bû. Her ko nêzîk dibûn, deng jî zêde dibû. Hinekî şûnde xuyanî bûn. Komek mirov bûn. Axilbeyên wan naşî, xort, canên teze î bê guneh bûn. Kinc û libasên wan rengareng bûn. Keske, sore, alavî, hevrişimî, zerane bûn. Bi serên wan ve terîşên belek pêçayî bûn. Bi zendên wan ve paçên ji rengên cuda mîna bazbendên ji şêxên Serhanî girêdayî bûn. Te ê bigota qey karwanekî xêliyên mîrane û xwazgînciyên dotmîrekê ne. Lê bi bez û livên xwe zêde bi rengê nêçîrvanan diçûn. Ji zarên wan gotinên xweş, bi şabaş dernediketin; xebxepkên wan ne ji ber dengên kilêlîyan û stranên xwazgîncîyan ledixist.

Bigrin!
Bernedin!
Lêxin… bikujin!

Evana kî ne gelo, Pîra Eyşo? Vê muxriba han! Di wexta xuyanîkirina »kundê Mînerva yê de. Evana li pey çi dibezin, ê çi mizgîniyê bidin me gelo?

Nêçîrvan in LO. Li dû azadîyek ko winda kirine dibezin. Wê xwe pêk bînin, gunehê xwe î pêşin bikin pê re jî azadiya xwe bifetisînin weko destpêkê. Paşê jî ê di poşmanîyê de bijîn, ta dawîya emrên xwe. Hertim ê li dû wê dunyaya ko windakirine bibezin. Ê bibe hînetiyek ji wan re, ji bo ko gunehê pêşin berteraf bikin ê yê duyemîn, sêyemîn bikin û eva ê her wusan dewam bike. Car car ê têkevin zewq û sefayê, bi mey û dolemandîyan ji ser xwe biçin car car jî ê mîna eremîtan bijîn li can û bedena xwe işkencê bikin, xwe bi sozdayînek xwedayî bixapînin, mîna Sisîfos barê gunehê xwe ber bi serê Olumpos ve hilkişînin. Lê nafîle! Tu tiştek şûna wê azadîya windakirî danagre û tu xêrek jî wî gunehê pêşin efû nake.

Nêçîr ne kîvroşkek an karexezalek bû. Lewra xortekî temenê wî li dor panzdeh şanzdeh salî bû. Hê nû balix dibû. Mîna çêlîyeke teyrikan bi bask û perî bû bû û ê fêrî firê bibaya. Bi dunyaya mezinan şa biba, li xêr û gunehên wan xwedî derketa. Kêliyeke berê li gel hevalên xwe li futbolê temaşe kiribû. Lê xeletîyek an jî rastîyek kiribû. Ji taximekî şaş re tezehurat kiribû.

Baz dida, direvîya. Ew jî li dû bûn. Mîna her zindîyekî di taya canê xwe de bû. (çi bibe bila bibe, tenê ez xwe xelas bikim) Lê ên li dû bi biryar bûn. Mîna gurên devbixwîn ji lêvên wan pizotên agir dibariyan. Ew dê heyîna xwe pêk bînin. Bav û kalên wan û ên berya wan û ên berêtir jî her wusan xwe pêk anîbûn, ev mîras divabû bidomanda, ew agirê ko ji xwedayan hatibû dizîn divabû netefiya.

Li bezê serê wî virde wirde diliviya, xuya bû çavên wî li sitarekê digeriya. Li deyekê, li bavekî, li xwedîyekî, li hevalekî… nafîle.

Wî bigrin!
Darek li newqê… buksek li serî.
Wî bigevizînin.
Lêxin.

Pîhnek. Li serî, li nav piştê… Yek din. Li newqê. Yeke din û yeke din.

LO fam kiribû ko têkeve nav wan ê nikanîbe wan navcî bike. Herweha ê jê re jî xeter ba. Loma jî derketibû ser tehta ko li ser rûniştibû, şipya dikir qîrewîr.

Hawar! Hawar!
Însanan dikujin! Werin alîkariyê!
Devjê berdin! We kuşt.
Ew jî yek ji we ye. Ji we werê hûn nêçîrvan in. Sibê hûn dê bi xwe nêçîr bin!

Xortek ji komê, darê xwe bilind kir ber bi LO ve hat. Guhên xwe da ser şorên wî da fam bike gelo ji wî taximê şaş re tezahuratê dike an ne. Dema tiştek ji gotinên wî fam nekir devjê berda. Li vegerê ji hevalekî xwe re ko li pey hatibû alîkariyê:

Devjê berde! Dînek e.

Koma xortan ko bi wê qerebalix û şawşawa ko hatibûn, wusan jî bi dûr ketin. Di nawbêna çend deqeyan de winda bûn çûn. Li wir li wê ortê tenê cendekê wî naşî di nav golek xwîn de mabû. LO bixar hat ser termê wî, li dorê çû û hat, li pêjnên zindîbûyînê gerîya. Serê xwe bi ser sînga wî de tewand, tu gurpînî ji singê nebihist. Guhê xwe ber bi dev û bêvila wî ve miç kir, tu dengê fişîniyeke zindî ber bi guhên wî neket. Hemû îşaretên termê naşî ne ên ji vê dunyayê bûn.

Tu vê xezebê dibîne Pîra Eyşo! Ma Joseph de Maistre neheq bû, dema ko digo: “li gerdûnê tenê şîdet heye û garantorê vê hevgirtina civakî jî giyotîn e”?

Nizanin bê çi dikin LO. Eva jî dikanîbû yek ji wan ba. Ya girîng pirsa mezin e! Her tişt bi wê ve girêdayî ye, hemû tişt di wê de veşirtî ye. Weko we…

LO hinekî bi hêrs gotina Pîrê birî:

NA. Ne wa ye. Her tişt însan bûyîn e. Heyîn û tunebûn e. Hezkirina ji jiyanê weko qîmeteke gerdûnî ye. Pirsa mezin û bersiva mezin jî her ev e. Ji başî û xerabiyê re tu ilmekî zêde ne pêwist e. Gelek ji felaketên ko bi serê mirovan de hatine ji ber ilmê felsefeyê ne. Mîna dirûnkerên nezan cil li bedena mirovan ceribandine. Mîna nijdarên (cerrah) nezan mirov li ser maseya emelîyatê dirêj kirine û bi kêrikên di destên xwe de hinavên wan herifandine. Ên Ronesansê qe nebe alîyekî çê û çeleng weko hunermendîyê (estetîk) li ba mirovan xurt kirin, lê ên dema Ronahîyê û ên sedsalên dawîn tev sûcdar in, tev gunehkar in. Jiyana mirovan ya berya şoreşan bi seraqet bû. Peyder pê ber bi başîyeke gerdûnî ve diçû. Lê li dû şoreşan ev pêvajo serûbinî hev bû. Mirov bi dewletên nasiyonal û îdeolojîyên cuda ji hevedin bi dûr ketin. Netîca vê jî qetilamên mezin, şerên dunyayî û mirovatîyeke ko ji qîmetên mirovtîyê dûr û biyanî ye ji me re mîras ma. Fatora viya î her î ber bi çav jî termê vî naşî ye. Hemû tişt di dilopên xwîna vî xortî de ko dinuqute ser vê axa sar de veşirtî ye. Bersiva pirsa mezin di sekinandina vê xwînê de ye.

Di rewşa hêrsbûyinê de mirov ne saz e û xweş nafikire LO.

Heta wê demê jî çend erebeyên polisan li gel ambûlansekê hatibûn. Personalên ambûlansê piştî ko cendekê yê xort di kontroleke ecele re derbas kirin, tu pêwistî bi midaxeleyeke zêde nedîtin. Dîsan weko qaîdeyekê mekîna ko qelbê rawestî dîsan bi ruh dike, danîn ser sînga wî sê-çar caran bi voltên ceryanê rakirin û danîn, dema bersivek negirtin, termê wî danîn ser erebeka ambûlansê ajotin hundurê ambûlansê û ji wir bi lembeyên şînesorê vêxistî bi dûr ketin.

Hîşê LO li ser yê xort û laşê wî ê bê liv bû. Bi baldarî li midaxele û lepta personalan dinerî. Awirên wî li ser ambûlansê asê mabûn heta ko ji ber çavên wî bi dûr ket, li kolanekê zîvirî winda bû.

Kî dizane bê çi hêvî winda bûn. Qelbekî rawestayî û bi dehan jî ên şikestî ê li pey bimînin. Tovekî ko hêj nû dibişkivî hate qurmiçandin. Tovekî yî din yê xezebeke bê mane hate çandin li dunyayê. Barê xemgîniya mirovatiyê bi yeke din girantir bû. Mixabin! Nehiştin tu mezin bibî, da bi dek û dulabên dunyaya fanî bihisî. Belbî tu biba burgerekî baş an jî yekî nola wan, ma çi ferq dikir! Rojek ji rojan tu ê li qîzeke nazik û nazdar rast bihata. Belbî jî tu rast hatibû. Lê nizanim tu gihişt ko tu evîndarîya xwe bike nav baqek gulên sor û pêşkêşî wê bike an ne. Wan şevên zivistanan ên dirêj tu ê biketa nav derd û mitalên evîndarîyê, di nav nivînan de bi virde wirde te ê xwe ger bikira û wê xew li te biherimîya. Rojên xweş bi dewlemendîyê ên ne xweş bi zehmetkêşiyê te bibuhurandina. Di xweşîyê de tu ê biba mîna guleke berbero li ber tavê, ê dilgeşî, dilovanî ji te veda. Di zehmetkêşîyê de te ê hezar nalet li wê roja ko dê û bavê te bizrê tovê te ê zindî reşandine bihanîya. Ev rojana ê li pey hev zêde, dirêj bibûna û ê bibana tecrubeyeke jiyanê ji te re. Lê çipkim nuha evana tev hêviyên windayî ne, hemû xewnên dîtî û jibîrbûyî ne.

Birêz LO eger tu xwe bide kêlekê ê baş bibe, ji ber ko hevalên polis ji bo tehqîqatê ê derdorê îşaret bikin. Belbî jî tu bikanibe bersiva çend pirsan bidî, hinek înformasyon em ji te bigrin.

Ser çavan.

LO hinekî ecêbmayî li polisê ko bi navê wî deng lê kiribû nerî. Li ber şewqa lembeya bi sitûnekî ve ew tefsiland, dît ko kêliya berê heman polisê ko li polisxanê jê pirs kiribûn.

Înformasyona ko LO da yê polis tenê ji ”komek xortên nola hev” pêk dihat. Ê polis bêyî ko tiştekî lê binivisîne, qelem û deftera ko ji bêrîka xwe derxistibû dîsan şûnde xiste bêrîka xwe, lê berya ko ji cem bi dûr bikeve:

Birêz LO nizanim çi tesadufî ye, lê xuyaye belayên bajêr îro tev laqî we dibin. Buyerên wusan bivê nevê li ser mirov tesîreke neyînî dihêlin. Eger hûn bivên ez dikanim we bigihînim mala we.

Rast e, wa xuyaye ez mirovekî bêyom, bê oxir im. Mîna miqnetîsekî belayên wusan ber bi xwe ve dikşînim. Lê dîsan jî sipas. Wa cîrana min li vir e! Ez û wê ê li gel hev biçin malê.

Yê polis serê xwe bi wê ve, bi alîyê ko LO îşaret kiribû ve vekir, awirên wî vala man. Serê xwe hejand tiştekî din ji LO re negot û ji ba bi dûr ket.

M. ALÎ KUT
2010-09-02

Ey mi verda şî
Dinya, mi ser hilşna û şî
Roşnîya mi biyo şew…
Şewê mi biyo roşnî
Se kera, sera şira
Kamci berî xo rê akera

Veng bidê vengê mi
Dest bidê destê mi
Talazokî zerre mi veşnena
xo zerre bermena
Ez xo ra tersena

veyndê ey wa bîro
Dest xo wa bido destê mi
Vengê xo wa bido vengê mi

Serêy mi çok tê ey sero bo
Destê ey porê mi mîyan di bo

Û serdîya mergî giştan dê nigan dê mira destpêkero
Hetta çimandêmi bîro,
Va bîro sero çimandêmi ser bîro…

Fırat KAYA
firatkaya1@gmail.com

Kendal Kaya

Argun Editör

Devrimci Kamuoyuna
1920-1970 ile 1970-I980 arasında iki değişik evreden geçen toplam 60 yıl, Türkiye ve Kürdistan halkının ulusal bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizm savaşımı yolunda kendisine devrimci kişilik kazandırma çabalarıyla dolu sıkıntılı yılları kapsamaktadır. Günümüz koşullarının var olan siyasal guruplaşmaları yaşanmış ve geçmişte kalmış bu iki evrenin çeşitli anlayış ve uygulamaları konusunda genel olarak farklı iki açıdan bakan mantığa sahiptirler. Bazı guruplaşmalar geçmişin anlayış ve uygulamalarını kritik edip doğru bulmazken diğer bazı guruplaşmalar da bütünüyle sahip çıkıp övgüye layık görmektedir. Ancak bu durum henüz sağlıklı bir çözüme ulaştırılmış olmadığından, hala tartışmaya değer sorun olarak devrimci kamuoyunun gündeminde durmaktadır.
Devrimci savaşımın önümüzdeki süreçte alacağı biçimin üzerinde, bugün yapılması istenen ve yapılmakta olan tartışmaların sonucu çok ciddi etkide bulunacaktır. Kendi özgün koşulları içinde geçmişe yönelik sorumluluk duygusu hisseden ve halk adına yola çıktığını ifade eden tüm kişi ve kuruluşların bu anlamda tartışmalara katılmasında büyük yararlar vardır.
Belki de yaşadığımızdan ve sonuçları üzerinde direkt sorumlu olmamızdan olsa gerek, ikinci evre olarak adlandırılan 1970-80 yılları arasındaki devrimci mücadelenin ortaya çıkardığı iyi ya da kötü birikim konusu üzerinde kanımızca daha bir özenle durulmalıdır. Çünkü bu evrenin başlarında ortaya çıkan ve siyasal çalışmaları yürüten devrimci önderlerin bayrağı altında değişik süreçlere girerek mücadele edenlerin -80′de yenilmelerine rağmen- gerçek bir Marksist partiyi ve sosyalizmi isteyen halklara değerli savaşım mirası devrettikleri yadsınamaz.
Beraberinde taşıdığı bütün olumsuzlukların yanı sıra bu dönem; Marksist teorinin bilimsel tarzda kavranmaya çalışılması, düşün yaşamına ilişkin dogmatik kalıpların kırılması arzusu, devrimci parti arayışlarına getirilen yeni yöntemler, 70′lerden bu yana Türk ve Kürt halkının özlemini çektiği yönetimin ipuçlarını bize vermektedir.
Çok çeşitli savaşım ve deneyim sürecinden geçen 60 yıllık İdeolojik, siyasal ve örgütsel ortamı ne devrimciler ne de Kürt ve Türk halkı kolay kolay unutacaktır. Lakin sorun sadece bu değildir. Sadece geçmişe historiker/tarihçi bakış açısı ile eğilmek değildir. Soruna yaklaşım bunun da ötesinde bir şeyler ifade etmektedir. Marksizm’in evrenselliğinin kavranması ışığında; başta devrimciler olmak üzere halklara demokrasi ve siyaset kültürü vermek, bütün bunların teorik donanımlarını oluşturmak ve kitlesel güce yaslanmayı inandırmaktır. Halkların algılama düzeyine ve sağduyusu temeline bağlı kalarak yenilenmiş, demokrasi ve sosyalizm kavgasını omuzlayan kıvama gelmiş devrimci bir yapıyı yaratma aşamasına ulaşmaktır. Bu anlamda; eldeki bilimsel verilerin ışığında geçmişin tartışılması bir taraftan halkı ve devrimcileri yeterince tanıtmasını sağlarken, öte taraftan ge¬leceğin savaşımının nasıl verileceğini ortaya çıkaracaktır.
İşte bu yazıyı hazırlarken yukarıda bahsettiğim bu gerekçeye yaslandım. Kamuoyunda sürdürülen tartışmaları bir tarafından yakalayarak çeşitlendirmek ve özel olarak ta böylesi bir tartışmanın ekseni içinde son aylarda PKK’de meydana gelen sorunlar hakkında devrimci kamuoyuna önbilgiler vermek istiyorum.
Evet, bu yazı PKK üzerinedir. Sol yelpazede “virjinya vebası” gibi giderek yaygınlık kazanan bağnazlığın, gelecekte halklarımıza karşı daha tehlikeli boyutlara ulaşmaması için “köşede” kalmış bu düşünceler belki bir parça uyarıcı olabilir diye düşündüm. Bunun gerçekleşmesinde bir adım olur umudu ile bu bildiriyi kaleme aldım. PKK’nin şahsında gelişme sürecine giren mevcut tehlikeye işaret ederken bilgim ve iradem dışında bazı yanlışlıklara düşmüşsem eğer, bunun bildiriden beklediğim yarara bağışlanmasını diliyorum. Ayrıca bu anlamda her türlü eleştiriye ve tartışmaya da açığım.
PKK’yi çok iyi tanıyorum. O hayatı bütün ayrıntılarına değin yaşadım.Bu örgüt uçak mazotu gibidir, çabucak ateş alır.
Şimdi bu bildiride kendisini olumsuzlayan bir yan buldular mı, benden daha değerli birçok örgüt ve kişiye attıkları karayı bana da atacaklardır. Bana devrimci ahlak literatüründe kabul edilecek biçimde “reformist”, “oportünist” ya da ne bileyim bir başka eleştiri yöneltmiş olsalardı inanır mısınız yine de PKK’nin şerrinden ucuz kurtulmuş olurdum. Bir zamanlar bütün bir Türkiyeli ve Kürdistanlı guruplar ile kendilerinden ayrılmış olan kişilere çaldıkları karalar eğer hatırlanacak olursa şimdi benim için söylenecek olanları (ve de söylenenleri) tahmin etmek hiçte zor olmasa gerek.
Sanıyorum ki PKK gelecekte de birçoklarına aynı karayı çalmaya devam edecektir. Bu anlamda ben, benden önceleri PKK tarafından karalanmış birçok guruptan ne daha iyi ne de daha kötü bir devrimciyim. Kendim için böylesi bir övgüm veya yergim yok. Aydın olmanın bilincine vardığım günden beri devrimciyim. Marksizm’e, ülke devrimine ve bütün bunların prensiplerine elimden geldiğince boyun eğmekteyim. Benim devrimcilik anlayışım ve inancım budur. Bu nedenle PKK’nin şimdiye dek söylediği daha da söyleyebileceği sözleri ciddiye almam mümkün değildir. Benim için hiçbir siyasi ve hukuki kıymeti yoktur ve beş metelik etmeyecektir, Beni PKK’nin hakkımda söyledikleri değil, sorumluluk duyduğum konuların devrimci kamuoyuna iletilmesi ilgilendirmektedir.
PKK kast örgütüne dönüştürülmüştür.
PKK yönetimi, kendi çıkarına denk düşen her türlü şeye devrimcilik, çıkarına ters düşen şeylere de karşı-devrimcilik adını vermektedir. Kendisine karşı içinden ve dışından oluşan duyarsızlık ve mezar sessizliğine övgüler düzerken. Yapılabilecek herhangi bir eleştiriye ise sadece ”ölüm nişanı” nı layık görmektedir. Bugün birçok örgüt PKK’nin mevcut tutumundan ve gelecekte alacağı biçimden endişe duymaktadır.
Ayrıca PKK’ de kadrolar çoğunlukla gözle görülmeyen ama kimi zaman da görülebilen bir baskı altındadır. Bu kadrolar açısından örgüt içinde ellerinde kendi kişiliklerinden başka hiç bir şey kalmamıştır. Hatta yığınla insan ellerinde son olarak kalan kişiliklerini de kaybetmiştir. Çünkü PKK’de dogmatik otoriteye koşulsuz bağımlılık kadroları düşünmekten alıkoymuş ve kişilik bu nokta da varlığını koruyamaz duruma düşmüştür. Örgüt üyelerinin gerektiğinde kendi akıllarına danışma koşullu ortadan kaldırıldığı için sorunlara karşı duyarsızlaşmış, öz benliklerini kaybetmiş ve yolunu şaşırmış insan tipleri meydana çıkmıştır. Bu duruma dönüştürülen kişiler ister istemez gözü kapalı olarak başka dayanaklar aramakta ve neticede PKK yönetiminin kuyruğuna takılmak zorunda kalmaktadır. PKK’ye egemen olan kadro tipi budur. PKK yönetimi en çok bu stilde yetişmiş kadroları beğenir.
Ben bu düzeni devrimcilik olarak görmeyip beğenmeyenlerdenim. Bu nedenle övgüye değil, ölüm nişanına layık görüldüğüme şaşırmıyorum. Kanımca PKK yönetimi ile aramızdaki takışmanın konusu da budur. Yanlış olduğunu fark ettikten sonra PKK diye bir ”din” uğruna bile bile çalışmak çılgınlıktı ve ben bu çılgınlığı yapmak istemedim. PKK doğru bildiğim bir yanlış, ya da üstüne hiçbir kanıt olmadığı halde inandığım bir örgüttü. Bunu kavradıktan sonra kimse beni PKK’de tutamazdı. Bilindiği gibi devrimciler geniş anlamda toplumun gelişim yasalarını dar anlamda siyasal mücadelenin gelişim yasalarını bilmek ve bununla kaynaşmak zorundadır. Kendisine devrimciyim diyebilen tüm kişi ve kuruluşlar diğer birçok şeyin yanında bir de en çok bu bilimi tanımak zorundadır. Demokrasi ve sosyalizmi kitlelere mal etmenin birici yolu, toplumun gelişim yasalarının kavranması temelinde doğru ve sağlıklı örgütlenmeyi yarama savaşımından geçer.
Kürdistan’da aydın olmanın verdiği bilinç ve sorumluluklara ve kavrayabildiğim kadarı ile o günün koşullarında doğruluğuna inandığım PKK’nın saflarında çalışmaya başladım. Şimdi yıl 1984. Partiye ve mücadeleye yaklaşımdaki anlayış farklılıkları nedeniyle bir arada yürümenin koşulları ortadan kalktığı için özgür irademle PKK’den ayrılmak zorunda kaldım. işte kamuoyunda duyulabildiği kadarıyla bilinen gelişmeler bu noktadan itibaren ortaya çıkmıştır. Geçmişinde örgüt-içi tartışma ve gerekiyorsa ayrılabilme geleneği bulunmayan PKK, şanına yaraşır tutum ve davranışlara bu sorunda da girmekte geçikmedi. Dedikoduyu yalanı, demagojiyi ve sahtekarlığı ayyuka çıkardı. Bu saldırılarından istediği sonucu alamayınca da daha uç noktalara giderek Serxwebun gazetesinde son mesajını verdi; “Semir yaşamamalıdır”. PKK’nin geçmişteki geleneklerini anımsatan bir davranışa girmesi belki fazla yadırganmayabilir. “Ne var bunda, her zaman yaptığını yapıyor” denilebilir. Lakin son olarak ortaya çıkan sorunun geçmiştekilerden oldukça farklı yönleri vardır. PKK yönetimini dürüstlükle hiç bağdaşmayan gerekçelerini gösterip açık tavrını belirttikten sonra mevcut sorunun bir diğer tarafı olarak kısa açıklamada bulunmak ve bu açıklamanın ışığında PKK gerçeğini ya da daha doğrusu ifade etmek gerekirse, PKK’nin karanlıkta kalmış yönlerini aydınlığa kavuşturmak istiyorum. Mümkün olabildiğince daha ayrıntılı belirmeleri değişik toplantılarda açıklamayı şimdilik yararlı buluyorum. Çünkü PKK’nin bilindiği sanılan ve hiç bilinmeyip karanlıkta kalan taraflarını gün yüzüne çıkarmak aslında geniş bir konudur. Bunu anlatabilmek uzun yazıları zorunlu kılmakta ve dolayısıyla bu bildirinin kapsamını aşmaktadır. Bu nedenle bu bildiri PKK’nin tam bir yorumu olarak görülmemelidir. PKK’nin tanınmasında sadece ön bilgi sunmayı amaçlamaktadır. Özetle, ortaya çıkan pratik bir olay vesilesi ile acil olarak PKK’nin tutumunu teshir etmek için gerekli gördüğüm bazı perspektifleri vermek gayesiyle bu bildiriyi yazmayı yararlı gördüm.
Devrimcilerin mücadele yaşamları boyunca karşılaştığı olaylar daima ilgi çekici olmuştur. Görevleri toplumların gelişim yasalarını incelemek ve bu temelde öngörülen değişikliği sağlamak doğrultusunda çalışmak olduğundan; devrimciler sürekli gerçek hayatin ve olayların içinde yasarlar. Ama bu devrimciler gurubu, toplumsal olaylara eğer PKK’li olarak bakmış iseler, sanıyorum onların gördükleri ve yaşadıkları daha da ilgi çekicidir. Çünkü her devrimci hayata ve olayları bakar, lakin PKK’li bir başka türlü bakar. hastalıklı kafalarla normal kafaların toplumsal sorunlara yaklaşımları elbetteki birbirinden farklı olacaktır.
PKK denilince çok kişinin aklına belki çeşitli tanımlamalar gelebilir. Ama PKK’nin yapı taşlarını koyanlardan biri olarak benim aklıma gelen ilk şey ise, başlangıçta devrimci niyetlerle bir araya gelen ama yetersiz önderlik yüzünden dogmatikleşerek amacından uzaklasan ve ilk biçimini kaybedip giderek kastlaşan “dogmatik örgüt” anlayışıdır. Birçok devrimciye yönetiminde hastalıklı kafaların bulundu dengesiz bir örgüt göstermek istediğimde aklıma gelen tek isim vardır: PKK.
PKK, 1970-1980 siyasal kuşağında Kürdistan’da ortaya çıkan ama bu kuşağın olumluluklarından az yararlandığı için yozlasan ve giderek tehlikeli olmaya başlayan bir örgüttür. Kürdistan tarihinde yığınla işlenmiş hataları kendisine örnek alan, sonradan çıkan “boynuzun kulağı geçtiği” misali gericiliğini kanıtlayan PKK’nin şimdiki durum, eğer dikkat edilmez ve toplumsal mücadelenin yasaları iyi izlenmezse başlangıçtaki niyetleri nasıl olursa olsun bir örgütün zamanla nasıl yozlaşıp dogmatik ve antidemokratikleşeceğine dair örnek olan bir ibret vesikasıdır.
Uzun yıllar devam eden yol arkadaşlığımız sırasında yığınla gelişmeyi,değişmeyi ve sorunlar ile çözüm biçimlerini PKK’ile birlikte izledim ve yaşadım.. Dayatan sorunları PKK’eyle birlikte çözmeye çalıştım. Bu ortak yasam 1975-84 dönemi arasında sürdü. Bu dönem PKK’nin ortaya çıkışı ve örgütlenişi olduğundan en önemli yıllarıdır. Ulusal Kurtuluşçu niyetlerle ortaya çıkan bu örgüt sosyalist olabilecek midir, yoksa olamayacak midir? işte bunun savaşımını verenlerden biri de PKK’yi sosyalist örgüt statüsüne kavuşturmak isteyenlerden olduğum için bendim. Yıllarca feodal gericilik içinde yaşandığından dolayı demokrasinin ve sosyalizmin faziletlerini en çok bilenler hep genç yurtsever devrimciler olmuştur. Bu anlamda doğal olarak PKK içindeki sosyalist dönüşümü sağlamak isteyenlerden yana tavır aldım.
PKK’de var olan bir anlayışı özlü olarak anlatmak isterken belki yeterli olmayabilirim. Bu birçok şeyi bilmediğimden ya da unutmuş olabileceğimden de kaynaklanabilir. Bütün bu eksikliklerine rağmen yine de PKK nedir tartışmasına değişik yorum getirdiği ölçüde bu bildiri yararlı görülebilir. Devrimcilerin PKK’yi daha iyi tanımayı becerdikleri ölçüde bana katılacaklarından endişem olmayacaktır. Artık simdi PKK’deki sorunun özüne inebiliriz.
PKK kaynıyor:
Evet PKK kaynamaktadır. Ortaya çıkış günlerinden beri var olan ama bir türlü üzerine gidilmeyen ve böylece artarak biriken ülke ve parti sorunları, günümüzün özgül koşulları içinde çözüm için dayatıcı olunca, PKK’de yılların suskunluğunu bozan çok önemli gelişmeler meydana geldi.
10 yılın üstünde maziye sahip PKK’de kadrolar ilk defa kronikleşmiş antidemokratikliğe karşı çıkmaktadır. İlk kez tek yanlı buyruklarla ve tepeden dayatmalarla sürü gibi yönetilmeye karşı Leninist kurallar (demokratik merkeziyetçilik, parti birliği, disiplin, tartışma ve eleştiri hakki vs.) savunulmaktadır. İlk kez kadro eğitim yetersizliği ve kolektif çalışma eksikliği yüzünden gözden düşürülmek ve harcanmak gibi sindirici, bitirici ve küçültücü koşulları darmadağın etmek için savaşım yürütülmektedir. Bundan ötürü bazen tek tek, bazen de gurup halinde PKK’nin teorik, siyasal ve örgütsel hatalarına karşı başkaldırıldı, başkaldırılıyor.
Bu devrimci gelişmeye karşılık PKK yönetimine tekel kuran “eski” arkadaşlar ise: bir Anadolu türküsünde söylenen “pınarın başından ufak tas gelir” misali, PKK pınarının başından da ufak ufak değil ama “koca, koca” taslar yağdırılmaya başlandı. Serxwebun gazetesinde son belirlenen tavırdan anlaşıldığı kadarıyla, eskiden benzeri durumlarla karşılaşıldığında ne yapılmış ise, PKK bugün de aynisini yapmaya çalışmaktadır. PKK’li kadrolar 12 Eylül sonrası bilinçlenme ve toparlanma sürecine girip de eskinin hamlıklarını asarak doğruya geçisin olanaklarını yakalayınca, örgüte egemen olan klasik dogmatizmin ölüm çanları çalmaya başlamıştır. Yönetimde bağdaş kurup oturan ve “bey devesi” gibi yan gelip yatanları saldırılarında şuursuzlaştıran neden budur. Meydana gelen son gelişmelerden bu denli rahatsız olan ve sırtlarını yapıştırdıkları koltuklarını koruma telaşına düşen PKK yönetimi, örgütsel haklarını dayatarak bilinçli devrimcilik yapmak isteyenlere karşı yönetimsel baskılarını -burjuvaziye taş çıkartırcasına- arttırmaya çalışmaktadır. Son bir yıl içinde meydana gelen sorunlara karşı geliştirilen tavır, hem güncel olması hem de entrika çevirme hususlarında PKK’nin sahip olduğu meziyetlerin kavranması açışından tipik bir örnektir. Yalandan, çarpıtmadan iftiraya, oradanda hapsetmeye kadar elvan elvan yöntemleri kapsayan ve hala da bütün hızıyla devam eden kampanyanın devrimci ölçüleri fersah fersah asarak burjuva dünyalara nasıl kaydığını anlamak için bu örnek çok şeyi anlatmaktadır.

Yalan ve demagoji PKK’nin felsefesidir.

Yakin zamana kadar PKK’yi eleştiriye tabi tutan bazı devrimciler ya ölümle cezalandırılma ya iftira atılarak bitirilmiş ya da münasip bir yerde “misafir” edilerek etkisiz hale getirilmiştir. Bütün bu yapılanlar sırasında örgüt içinden ve dışından gerekli müdahale yapılamadığından günümüze kadar başarili olunmuştur. PKK içinden ve dışından sayısız devrimciyi vurmuş, yine sayısız devrimcinin itibarları haksiz yere ellerinden alınarak mücadeleden uzaklaşması sağlanmış ve onlarca devrimci sırf farklı düşündüklerinden ötürü “fikir suçu” işlenmiş kabul edildiğinden zoraki “misafir” edilmiştir (Bu kelime PKK’nin dışındaki gurupları yanıltmak için hapis yerine kullanılmaktadır. Herhalde “kibarlığından” olsa gerek). Ayrıca çıldıranları, akil hastası olanları be psikolojik baskıya dayanamayıp intihar etmek isteyenleri de bu tabloya eklediğimizde PKK yönetiminin şimdiye kadar ayakta kalmasının “başarisi” kolaylıkla belli olmaktadır.
Gerçi geçmişte, PKK’nin ısrarla sürdürdüğü olumsuz tutumlarından tedirginlik duyan ve müdahale sorumluluğunu kendisinde hisseden bazı devrimci guruplar zaman zaman PKK’nin üzerine gittiler ve caydırıcı olmak istediler. Fakat bu girişimlerinde beklenen başariyi gösteremediler.
Aslında o günün koşullarında başarili olabilmeleri fazla mümkünde değildi. Bunda esas neden, dışarıdan yapılan eleştirilerin asil önemli noktada yani PKK’nin tabanında yeterince yankı bulmamış olmasıdır. Zaten yönetim olarak PKK’yi hesap vermekten kurtaran, örgüt tabanının islenen suçlar karşısındaki duyarsız tutumları olmuştur. Aslında benzeri gelişmeler herhangi bir örgütte olsa idi, tabanlarının sert müdahalesi karşısında o yönetimin yerinde belki de simdi “kavak yelleri” esmiş olurdu. Ama PKK’de bu sonuç maalesef olmadı. Halbuki halka ve devrimcilere karşı o kadar büyük hatalar yapılmış, o kadar büyük suçlar işlenmişti ki, hiç olmazsa sorunun değişik açılardan tartışması yapılabilirdi. yapılamadı. Her şey Ali Arkadaşın anlatığı biçimiyle kabul edilmiş ve gariptir ki kimsenin ağzından “gık” bile çıkmamıştır. İşte bu kadar duyarsız bir tabanın sessiz onayını alan PKK üst yönetimi haliyle dışarıdan ve içeriden gelen doğru uyarıları ciddiye almamıştır. Tabandaki duyarsızlık ile yönetimdeki baskı unsuru birbirini tamamlayınca ortaya bir başka tablonun çıkarılması olanaksız hale gelmiştir. Ve PKK’de taban “görmedim, duymadım, bilmiyorum” dediği sürece dogmatik ve antidemokratik yönetimin varlığı baki kalacaktır.
Bu örgütün kadro eğitim politikası ezberciliğe dayanmaktadır ve Marksist anlamda bilimsel eğitim düzeyi zayıftır. Teorik ve siyasal bilinci geliştirme süreci hemen hemen olmadığından PKK’li kadrolar bugüne ve geleceğe sorunlara karşı ilgisizdir ve hiçbir bakış açısı olmayan merkezden gelen talimatları kölece yerine getiren sıradan uygulayıcılar durumundadır. işte PKK’nin giderek dogmatik bir örgüt durumuna düşmesi bu temel üzerinde başlamıştır. Bir taraftan karanlıkta elinde küçücük fenerle yol arayan insan, diğer taraftan bu insanin karşısına çıkarak fenerini söndürdükten sonra “simdi beni takip et, yolunu daha iyi bulursun” diyen bir örgüt düşünüz. Işte o feneri söndürülen (akli elinden alınan) insan devrimcidir, söndürende PKK’dir. Bu anlamda PKK yönetimi soysuzdur. Çünkü bilimsel inanç için gerekli olan akli insanların kafasından çıkarmakta ve yerine toplumumuzun geri taraflarını, kör inançlarını, alışkanlıklarını ve eski tip eğitimi koymak istemektedir.

En çirkin biçimde inanç sömürüsü yaparak gericilikten destek aramaktadır. Bilimsel düşünceden ve kişilerin kendi akıllarını özgürce kullanmasından kuşkulandığı için yukarıda izah ettiğimiz yöntemlerle kadrolarının kafasını bozarak, onları eskiye ve zorbalığa tapar hale getirmiştir.

işte benim olayımın PKK üst yönetimi açısından taşıdığı önem ve esprisi bu ortamdan kaynaklanmakta ve özü burada yatmaktadır. Yaşadığım ve ele aldığım konu bakımından bu sorunun -diğer gurupların içinden çıkan ayrılıklardan farklı olarak- kendisine has ayırt edici özellikleri vardır. Sorumsuzluğun ve böbürlenmenin birbirine karıştığı günlerde PKK gibi anti-demokratik bir örgütün içinden hem eleştirici hem de sağ salim çakabilmem benim ayırt edici özelliğimdir.

Bu tür gelişme PKK’de ilk defa olmaktadır. Genel olarak söylemek gerekirse geçmişte PKK içinde olabileceğine kimsenin inanmadığı ve bugünün koşullarında ise hiç kimsenin inanamayacağı bir olaydır. Dogmatizmin ve antidemokratikliğin egemen olduğu bir örgütte zorla tamamen susturulmuş bir taban içinde ve en küçük bir eleştirinin hor görülüp ezildiği bir dönemde tartışma ortamı yakalayarak eleştiri yapabilme imkanını buldum. Bu eleştiriler çıkış yaptığı partinin olumsuz yapısından dolayı partinin diğer organlarında hiç ele alınmadı ama, yine de PKK yönetimini baştan aşağıya sarsan bir sonuç ortaya çıktı.

PKK’nin yürüttüğü şuursuz saldırıların en önemli nedeni budur. Eylem PKK’de yeni bir gelenek başlatmak istemiş ve dogmatik yönetimin statükosunu sarsıcı nitelikte olmuştur. Gıdasını aldığı ve koynunda büyüdüğü dogmatizm olgusuna partili kadroların dikkatinin çekilmesi olayı, PKK üst yönetimini çıldırtmıştır. Çünkü almaya çalıştığım iki yanlı önlemle: bir taraftan tabanda bilinçlenmeyi savunarak. Öte taraftan sosyalizm mantığına ters düşen anti-demokratik uygulamaları diğer devrimci guruplara götürerek, PKK’de baskının ve keyfi kararların gücünü kırmaya çalıştım vede kirdim.

Bütün bu gelişmelerin yarandığı altı aylık süre içinde ileri sürdüğüm eleştiriler PKK tabanında ilgi ve coşku ile karşılanınca çaresiz kalan yönetim aygıtı şimdilerde şahsıma yönelik başkaca baskı yollarını denemeye çalışmaktadır. Dogmatizmi ve anti-demokratlığı yıkmak ve Leninist örgütlenme ilkelerini partiye egemen kılmak için yürüttüğüm çabalar, yalan demagojiye ve güce dayanılarak bitirilmek istendi. Bu çabalarında istedikleri sonuçları alamadıklarından olsa gerek son olarak tutuklama veya mümkün olursa öldürmek gibi saplantılara düşülmüştür. Bu eylemi boğabilirlerse niyetleri, partide bundan sonra yapılacak tartışmaları engellemek ve de muhtemelen yeni çıkabilecek kişilere gözdağı vererek sindirmektir.
Dikkat edilirse PKK’nin ilk yıllardaki geleneklerini anımsatan bir durum ile karşı karşıyayız. Yalnız bu sefer, eskisinden biraz daha farklı olarak günümüzün değişen koşulları da dikkate alınıp daha sinsice “yasalara” ters düşmeyecek biçimde uygulanmaya çalışılmaktadır. Lakin yine de orman yasalarından kurtulmanın geleneksel zorluklarınından olsa gerek PKK hala açık vermekte ve çelişkili pozisyonlara düşmekten kurtulamamaktadır. Örneğin benim olayımda görüldüğü gibi, geçmişte parti içinde örnek gösterilen bir devrimci, fikir ayrılığına düştükten sonra birden bire çok kötü gösterilmekte, devrimci yaşamı üzerine söylenen olumlu düşünceler bir çırpıda silinerek “hain” denilmektedir. Ya da bir başka durum da -Davut ve Süleyman arkadaşlar örneğinde- görüldüğü gibi, önce haklarında ölüm kararı çıkarılmakta, sonra bu karara uygun düşecek soruşturmalar yapılmakta, sonradan sonradır ki olayın bazı devrimci guruplarca duyulmasıyla birlikte kıvırtılarak bu kişilerin göstermelik savunmaları alınmaktadır. Üstelik tüm guruplarla alay edilircesine bütün bu yaptıklarına demokratik ve adil yöntem demektedirler. Tanrı bizi PKK’nin adaletinden korusun!

Doğal olarak karşılaşılan sorunun özgüllüğüne göre PKK istediği amaca ulaşabilmek ve yönetim olarak ta yerini sağlama alabilmek için daha başka baskı ve sindirme yöntemleri de kullanılmaktadır:
1-) Parti ve mücadele sorunlarına ilişkin farklı anlayışlarda olan bazı kadrolar yönetimin (daha ziyade Ali arkadaşın) düşüncesini benimsemedikleri taktirde psikolojik baskıya maruz bırakılmaktadır.
Bu baskının (ki yıllarca sürmektedir) neticesinde kadrolar zihinsel kontrollerini kaybetmekte ve intihar edebilecek düzeye gelmektedirler. (Gerekirse buna ilişkin örnekler gösterebilirim.)
2-) Yine örgüt yönetim kademlerinde görev alan ama ayni zamanda parti politikasını eleştiren bazı kadrolar mevcut görevlerinden alınmakta, açığa bırakılmakta ya da basit görevler için de boğdurulmaktadır. Bunlardan boşalan yerle komitenin onayı alınmadan dalkavukluklarıyla meşhur ve Ali arkadaşa körü körüne bağlı kişiler getirilmektedir.
3-) Bilinçli şekilde Kürdistan’nin çeşitli yöreleri arasında yapay düşmanlık geliştirilmektedir. Tarihin derinliklerinden bazı örnekler çıkarılarak özellikle dersim ihanet merkezi olarak tanıtılmakta. Böylelikle partinin diğer yörelerinde olma kadrolar ile Dersim kökenli kadroları arasına güvensizlik ve kuşku tohumları ekilmektedir. Her yöreden her zaman çıkmış birkaç hain Dersim yöresinde de çıkmış diye, yöre halkına ve devrimcilerine karşı kaygılı olabilecek kadar pervasız olunmaktadır. Bu propagandalar ile yöre halkına karşı anlamsız ön yargılarla eğitilen diğer partili kadrolar basit sebep yüzünden Dersimli bir köylüyü ya da PKK’yi eleştiren devrimci bir kadroyu gayet kolaylıkla hain ilan edebilmektedir.

Bu konudaki sorumsuzluk öylesine uç noktaya vardırılmıştır ki, PKK’li bir yönetici cahilliğinden ya da dalkavukluğundan olsa gerek sözde beni eleştirmek isterken “Bütün Dersimliler alçak ve şerefsizdir” diyebilmiştir. Üzülerek belirteyim ki bundan daha kötüsü de bir arkadaş hariç orada bulunan diğer tüm sorumlular, bu talihsiz sözlerin sahibine karşı çıkmamış ve boyun büküp sessiz onay vermişlerdir. işte bu tür gelişme ve fütursuzca yapılan propagandaların sonunda Dersimli olmak PKK içinde ihanetçi olmaya elverişli bir özellikmiş gibi gösterilmektedir.
“PKK”de adet böyledir, tartışanı ezerler” fikrinde çok tehlikeli

 bir durum söz konusudur. Bu tehlike hem PKK’li kadroları hem de genel olarak bütün bir halkı yakından ilgilendirmektedir. Olumsuzluğu ve taşıdığı tehlike biline biline PKK’nin bu tutumunda ısrarlı olmasının tek nedeni vardır. O da, tartışma ve eleştiri hakkini savunarak örgütünde söz sahibi olmak isteyen kadroları hizaya getirmek ve bu amaçla içte de terör uygulayarak devrimci örgütlenmenin partiye egemen olmasını engellemektir. İçine ve dışına karşı her koşulda şiddete başvurmak acizlik olduğuna göre maalesef PKK bugün bu noktaya gelmiştir. Yani PKK’de teşkilat paslanmaya, ruh ise ekşimeye başlamıştır. Devrimciler kendi örgütünde, kendi arkadaşları tarafından öldürmeye çalışılmaktadır. Devrimci kamuoyu PKK içinde son aylarda meydana gelen sürtüşmeleri; Bir taraftan örgütü kemirenler ile diğer taraftan örgütü kurtarmak isteyenlerin saflaşması olarak görmelidir.

Bu saflaşma her geçen gün nitelik bakımından PKK yönetiminin aleyhine bir süreç izlemektedir. Son aylarda meydana gelen parti-içi olaylar gerçeğin bu doğrultuda olduğunu göstermektedir. Dogmatik yönetim ilk defa bir parti sorununda amacına ulaşamamış ve yenilgiye uğramıştır. PKK yönetiminin yenilgisinin belli başlı göstergeleri şunlardır:
Öncelikle çevrilen her türlü entrikaya karşın parti yöneticilileri sorununu çözmek isterken amacına ulaşamamış muhatabını ezememiştir.
Sonra devrimci-demokratik kamuoyu eskisinden daha ciddi olarak PKK’nin olumsuzlukları üzerine yürümektedir. Ayrıca en önemlisi de yapılan eylem PKK tabanında yankı bulmuş coşku ile karşılanmıştır. Besbelli ki artık PKK içindeki kadrolar yönetimden doğru ve hakları olan şeyleri istemeye başlamıştır. Hem de bu istekler PKK’nin kronikleşmiş yapı bozukluklarına bağlanarak gündeme getirilmektedir. Simdi niçin ve nasıl savaşacağının daha iyi bilincinde olmaya çalışan kadroların ortaya çıkması PKK’deki dogmatik yönetimin uykusunu kaçırmaktadır. Görünen odur ki: bu nitelikteki kadrolar ileriye doğru artış gösterecek ve PKK’de Köklü dönüşümler sağlanamadığı taktirde örgütüne güven duymadıklarını bildirecektirler. işte PKK yönetimi ve mantığı bu anlamda çıkmaza düşmüş ve yenilmiştir. Mücadelesinin özüne ilişkin temel önlemler almadan, eskiden yaptığı gibi kadrosuna lafta itibar vermekle, basit ve ayrıntıya ilişkin sorunlar üzerinde görüş ve önemlilerini almakla ya da sahte tartışma ortamı yaratıp demokrasinin var olduğunu kanıtlamaya çalışmakla PKK yönetimi artık önündeki sorunları çözmeyecektir. Çünkü yapılan yüzeysel izah, anti-demokratik uygulama ve ajitasyonla, gerçek bir devrimci partinin ayni şeyler olmadığını PKK içinden de yavaş yavaş kavrayanlar çıkmaktadır. Dahası pratikte su ana kadar temel alınan ve doğru diye kadrolarına sunulan siyasal ve örgütsel yaklaşımların eski biçimleriyle sürdürülmesi halinde PKK’nin dağılması engellenemeyecektir.

En basit tanımı ile ifade edilecek olursa devrimcilik, insani hak ve özgürlükleri hedeflemektedir. Bu hedefe varılmak için de örgütlenip örgütlenip savaşım yürütülmektedir. Bildiğim kadarıyla PKK’de ayni düşüncede olduğunu iddia ederek ortaya çıkmıştır. Ama görülmektedir ki, PKK’yi ortaya çıkaran “neden” ile pratikte yaptıkları çelişki arz etmektedir. Soylu amaçlar uğruna PKK saflarına katılan devrimcilerden hakki olan örgütsel sorumluluklarını esirgeyip, onun yerine despotik yönetim biçimini koymakla PKK yönetimi iddialarıyla çelişmektedir. Bu durum daha şimdiden zayıf ta olsa diktatörlüğe delalettir. Simdi bu kafa kazara iktidar olursa yeni bir “Pol-Pot”un doğmayacağına kim garanti verebilir ?
Yüzlerce eski örneğini bir kenarda bırakıp yine benim örneğime dönerek yasanan süreci bir kez daha anmak gerekirse göreceğiz ki, orada, benim şahsımda bütün devrimci hak ve özgürlükler boğulmak istenmiştir. PKK’nin dogmatik bilgisine, niteliksiz pratiğine, köle beyinler isteme arzusuna ve baskısına karşı çıktığım için partiye egemen olan hastalıklı kafaların düşmanlığını kazandım. Bu yüzden hep beni ve benim gibi arkadaşları etkisiz kılmanın yollarını arayıp durdular. bilindiği gibi bu amaçlarına ulaşmak için pervasızca kullandıkları yöntemlerde bugüne kadar bir hayli mesafe aldılar. Özetle PKK yönetimi, dogmatik düşünce anlayışını ve anti-demokratik yönetimini kabul etmeyip eleştiri yapanları boğarak, mevcut gerici statükosunu korumaya çalışmış, bunun için de tek geçer akçe gördüğü yalana, demagojiye ve şiddete başvurmuştur.
Ancak PKK yönetimi, örgüt sorunlarına cesaretlice el atıp soylu çıkışlar yapmak isteyen devrimcileri ne kadar karalarsa karalasın çöküşünü engelleyemeyecektir. Çünkü “Gulyabani”lerin insanları korkuttukları devirler geçmiş yıllarda kalmıştır. Bir kez daha söylemeliyim ki PKK yönetimi orta çağ anlayışının devamında ısrarlı olursa zamanla acı biçimde yanıldığını görecektir. Artık anlamaları ve kafalarına dank etmesi lazım, Kürdistan eski Kürdistan, devrimcide eski devrimci değildir! Hamam da değişti, tasta inanmıyorlarsa gidip bakabilirler. Ben kesinlikle bu inançtayım.
Bin bir anti-demokratik baskı ve tutuklama ortamında olsalar da fırsat buldukça özel de son olaylarla ilgili, genel de ise parti-içi sorunlarla ilgili hangi PKK taraftarıyla konuşmak istediysem ‘bu isin bir yerinde çarpıklık var, aslında anlatılanlara inanmıyoruz ama görüşlerimizi söylemekten çekiniyoruz” vb. Şeyler söylemektedirler. Ayrıca Iran ve Irakta ta onlarca devrimci her türlü tehlikeyi göze alarak partiyi eleştirmeye başlamıştır. İdeolojik yönden ikna etmekte yetersiz kalan PKK yönetim ise çareyi bu arkadaşları tutuklamada bulmuştur. Durum bu ise eğer, PKK’de kadrolar uyanmaya başlamış demektir. Kadrolarda bir kez uyanmaya başladimi arkasını getirmek zor olmasa gerek.
Azınlıkta olsalar da, baskı altında bulunsalar da PKK içindeki devrimciler şimdilere bu isin ardını getirmek için savaşacaktır. işte partide başlatılan hak arama direnişi sayesindedir ki, devrimcilik kolay bir is olmaktan çıkıp zorlaşacak, dogmatizm ise kaynağı kurutulduğundan “pılını-pırtını toplayıp” gidecektir. PKK yaptıklarıyla kendisini kuşkulu duruma sokmuş, kamuoyunda hakkında tartışma açılmasına neden olmuştur. Karanlıkta kalmayı, açık olmaya tercih etmiştir. Bu anlamda denilebilir ki, benim bundan sonraki amaçlarından biri devrimcinin kendi örgütünde korkmadan söz sahibi olmasını sağlamak olacaktır. Öyleyse PKK’den ayrılmamla hesaplaşmamız bitmemiş, tam tersini yeni başlamıştır. PKK sosyalist demokrasinden ne anlıyorsa bunu mutlaka açığa çıkaracaktır, çıkarmak zorundadır. Yürütmekte olduğum kavga bunun içindir.

Devrimci-demokratik kamuoyu:

PKK merkezi bugün fiili olarak ikiye bölünmüştür. Parti ve mücadele konusunda farklı anlayışları belirginlesen ve ayrılmak zorunda kalan bazı merkez üyeleri tutumlarını resmiyete dönüştürmek isterken, Ali Arkadaş ve diğer bazı merkez üyeleri de “PKK’den ayrılmak yoktur” ilesinden hareket ederek, ortaya çıkan fiili ayrılığı engellemek istemiş ve bu uğurda şiddete başvurmuştur. Bugün PKK yönetiminin tozu dumana katarak, gün ışığına çıkmasından korktuğu sorunun asil özü budur.
12 Eylül Türkiye ve Kürdistan toplulunun sosyo-ekonomik karakterine damgasını vuran süreçteki alt-üst olusun adidir. Bir dönemi kapatmış olup yeni bir döneme başlangıç teşkil etmiştir.
Ülkemizdeki 12 Eylül faşist darbesinin ardından üç yılı aşkın bir süre geçti. Bundan tüm toplumsal kurum ve kişilerin etkilenmesinin yani sıra en başta “Türkiye ve Kürdistan sol hareketi” etkilendi. Yasanan süreç boyunca demokratik, özellikle de sosyalist örgütlenmelerin her alanda zayıflanmasına ve gerilemesine tanık olundu. Devrimci kadrolar ile halk katmanlarının siyasal ve örgütsel önderlikten mahrum olmaları, dağılma ve materyalizmi terk ederek felsefede idealizme doğru artan oranda kayış bu dönemin genel özelliklerinin önemli bir yönünü meydana getirdi. Aslında realiteye bakıldığında gelişmenin biraz da bu şekilde olması doğal çıkan eğilimlerdir bunlar; iç savaş boyutlarına ulasan sınıf savaşımının askeri-faşist darbe ile aniden kesintiye uğraşmasının olduğu bir sırada, karşı-devrimci güçlerin belirgin oranda güçlenmesi ile genel sol hareketin ideolojik, siyasal ve örgütsel bunalıma girmesi bir arada bulunmak zorunda idi.
Şimdiki durum nedir?
Gelinen noktada yasanan depresyonun dozu 12 Eylül’ün ilk günleri kadar değildir ve çıkış aramak anlamında olsa da kısmi toparlanma emareleri görülmektedir. Ama buna rağmen sol hareketin hala ayni bunalım süreci içinde yaşadığını söylemekte mümkündür. Doğru siyasal hattın yeterince ortaya çıkarılamadığına, devrimcilerin berrak olarak sınıflar savaşımına müdahale edemediğine ve daha yığınla çözülmemiş sorunun var olduğu açıktır.
Işte sol içinde varlığından bahsedilen bunalım en belirgin biçimde PKK içinde de yaşanmaktadır. Geçmişte belli ölçüde mücadeleye katılmış ve PKK’de önder veya aktif sempatizan düzeyinde olan yığınla devrimci: PKK’nin politikasının iflası yüzünden, PKK’nin saflarını terk ederek değişik arayışlar içine girmektedirler. Günümüzdede bütün hızı ile devam eden bu eğilim: ya “PKK’dan bağımsızlaşma” ya “hepten devrimciliği bırakma” ya da değişik koşullarda ise “teslim olma” biçiminde belirginlik kazanmaktadır. PKK’de diğer örgütlerde görülen tartışma ve muhalefet etme platformu olmadığından, ayrılık çıkışları da çarpık biçimlerde olmaktadır. Bu durum ve sonuç bir yönü ile 12 Eylül’ün olumsuz şartlarından kaynaklanmakla birlikte PKK’nin içinde debelendiği ideolojik, siyasal ve örgütsel açmaz tarafından özellikle beslenmektedir. PKK’de meydana gelen kargaşanın düşmandan kaynaklanan yönü (bu genel olarak solda da vardır) dışımızdaki nedenler olduğu için, şimdilik bir kenarda bırakılsa bile, PKK’nin iç bünyesinden kaynaklanan yönünü dikkatli bir gözle alıp incelemekte yarar vardır. Çünkü PKK’nin olumsuzluklarından arındırılması için çaba sarf eden devrimcilere karşı, sığ bir mantıkla iftira atmak tutuklamak ve koşulları elverirse öldürmeyi planlamak iste bu anda devreye sokulmuştur.
PKK’de son bir yıl içinde ortaya çıkan sorunun geldiği nokta devrimcilerin devrimcileri vuracağı noktadır. Ayrıca PKK yönetiminin şimdilik kendi arkadaşlarına yönelttiği saldırının, gelecekte bütün bir solu hedef alacak biçim de boyutlanması tehlikesi vardır. PKK’nin örgüt içinde dağıttığı gizli eğitim broşürlerde dışındaki guruplara karşı ileride yapacağı silahlı saldırının teorik izahları yapılmaktadır (Bu kitapların adları şunlardır: PKK’de gelişme sorunları ve görevlerimiz. Her türlü bozgunculuğa karşı parti bayrağını yükseltin).PKK bugün saldırısını yapamıyorsa güçsüzlüğündendir, yoksa istemediğinden değildir. koşulların kendisine göre elverişli olması halinde çatışmaların başlatılacağı kesindir. Ben kişi olarak güçüm oranında PKK’nin yönetiminde sabitlesen gerici mantığı ıslah etmeye çalışacağım. Ali arkadaş ne kadar öfkelenirse öfkelensin, hatalarına karşı toleranslı olmam söz konusu olmayacaktır. Varsın o beni kendisini eleştirdiğim için cezalandırmanın yolu arayıp dursun. PKK’de kadroların maddi ve manevi baskı altında tutulduğunu ve kişiliklerin dejenere edildiğini gördükten sonra başkaldırmamam dürüstlük olmazdı. PKK bana eleştirilerimden ötürü “ölüm nişanını”da layık görse, ben sorumluluklarımın bilincinde olarak devrimcilere ve halka karşı tarihsel görevimi yerine devam edeceğim.
Türkiyeli ve Kürdistanli tüm devrimciler: PKK’nin sosyalizmle bağdaşmayan son tutum ve davranışları üzerinde düşünmeye, ama sadece düşünmeye de değil ayni zamanda bu gerici mantığı ortadan kaldırmaya çalışmak artık bir zaruret olmuştur. Başta Davut, Süleyman ve yüzlerce devrimcinin, devrimci geleceklerinin kurtarılması uğrunda yürütülecek samimi çabalara bağlıdır. PKK anlamalıdır ki Leninizmin meydanı boş değildir ve bu tür insanlık dişi davranışlara müsamaha edilmeyecektir. PKK artık bütün bir solun ortak sorunu haline gelmiştir. Sizlerinde üzerinize düşeni yerine getirmeniz için samimi çabalar sarf edeceğinize inanıyorum.

18 Mart 1984
Semir
Çetin Güngörün

Argun Editör.

Merhaba Paşa Bey; aslında öteden beri sizinle geniş bir söyleşi yapmayı planlamıştım. Belki bunu geri döndüğünüzde yurtdışında yaparız. Ben şu anda sağlık nedeniyle seyahat edemiyorum geçici bir süreliğine. Bu nedenle mail yolu ile gündeme dair sizinle bir söyleşi yapıp Aksiyon Dergisi’nde yayımlanmak istiyoruz. Umarım en kısa sürede yüz yüze görüşürüz hürmetlerimle…

Haşim Söylemez-Aksiyon Dergisi-İstanbul
0-535-…………..
0-543-…………..
0-212-……………(direkt iş numaram)

Sorularım şimdilik genel çerçevede olacak ancak sizden gelecek cevaplara göre yeniden sorular sormayı planlıyorum. Yazının son şeklini zaten size göstereceğim. Bu arada Paşa Uzun kimdir? sorusuna da kısa bir biyografi şeklinde cevap verirseniz sevinirim….

Hakkımda kısa bilgi.
1953 yılında Siverek’ te doğdum. Liseyi Siverek’ te bitirdim. Ankara da okurken daha sonra DDKD’ yi (Devrimci Demokratik Kültür Derneğini) kuracak olan arkadaşlarla ilişkiye geçip Kürdistana döndüm. 1977 yılında DDKD genel başkanlığına seçildim. 1979’ un sonlarında ideolojik ve siyasi farklılıklar nedeniyle DDKD den bir grup arkadaşla birlikte ayrıldık.
1979’ un sonlarında yakalandım. Önce Siverek cezaevine daha sonra Diyarbakır’ a nakledilerek, 7. kolordu bölgesi içinde buluna 1 nolu cezaevine, daha sonra da 5 nolu olarak adlandırılan sıkıyönetim askeri cezaevine nakledildim. DDKD davasından yargılanıp 15 yıl ceza aldım. Yedi yıla yakın bir süreyi yattıktan sonra cezaevinden çıktım.

Gençliğimin en güzel yıllarını benden çalan bir devlete askerlik yapmayı insanlık onuruma yediremediğimden yurt dışına çıktım.

İsveç’e yerleştikten sonra yaptığım ilk işlerden biri, İsveç vatandaşlığına geçmek oldu. Daha sonraları, bu günün parasıyla 100 TL ödeyip UZUN olan soyadımı değiştirip, gerçek olan kürtçe soyadımı aldım. Seksen yıldan fazla ömrü olan “modern” Türkiye Cumhuriyetinin çözmemekte ısrar ettiği kimliğimi 100 TL ile geri aldım. Ve en son olarak da Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıktım.

-Kürt siyasi hareketinin önemli isimlerinden birisiniz. Bu başladığınız tarihten geldiğimiz tarihe kadar olan süreci nasıl değerlendiriyorsunuz? Yani Kürt hareketi istediğiniz düzlemde mi gidiyor yoksa tamamen kontrolsüz bir şekilde hareket mi ediyor?

Kürt siyasi hareketinde önemli bir isim olup olmadığımı bilemiyorum. Fakat bir çok kürt aydını gibi gelişmeleri izliyor ve anlamaya çalışıyorum.
Kürt muhalefetinin düşündüğüm veya ümit ettiğim düzlemde seyrettiğini sanmıyorum. Kuşkusuz kürt muhalefeti düne göre çok daha örgütlü ve çok daha güçlü. Ancak programlaştırdığı veya programlaştırmak istediği demokratik ve siyasi taleplerinin çok geri bir düzeyde olduğunu düşünüyorum. İleri sürülen veya ifade edilen taleplerin kürt muhalefetinin mevcut gücüyle orantılı olmadığını düşünüyorum.

70’ li yıllarda kürt muhalefeti içinde yer alan grup ve örgütlerin, PKK de dahil hareket noktası Kürtlerin devlet olması noktasıdır.

Diğer önemli bir özelik de, o dönemdeki kürt muhalefetinin çok sesli ve çok renkli bir yapıya sahip olmasıydı.

Geldiğimiz noktada kürt muhalefeti bu iki özelliğini de kaybetmiştir. Örgütlenme bakımından ileri ama talepler ve çoğulculuk bakımından çok geri bir düzeye kaymıştır.

-Son siyasi gelişmelerle birlikte hem örgüt hem de BDP biraz sert tavır takınıyor gibi, örneğin referandumu boykot çağrısını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Anladığım kadarıyla örgütten PKK’ i kastediyorsunuz. PKK ve BDP’ nin AKP ‘ye karşı gösterdikleri tepkinin doğal ve anlaşılır bir tutum olduğunu düşünüyorum. AKP’nin PKK’ yi, özelliklede dağlardaki silahlı güçlerini tasfiye etme plan ve çabaları herkes tarafından bilinen bir olay. Olayın diğer bir boyutu ise, AKP yerel seçimlerde kaybettiği kürt oylarını, 12 Eylül referandumunu kullanarak, 12 Eylül askeri cuntasından en fazla çeken Kürtleri tekrar yanına çekmeye çalışmasıdır. PKK’ nin ve BDP’ nin kitle tabanını daraltmak ve gelecek seçimleri daha geniş bir kürt kitlesiyle karşılamak AKP’ nin diğer amaçlarından birisi oluyor.

-Diyarbakır zindanında yatan binlerce Kürt mevcut anayasadan acı çekerken Kürtlerin tercihi bu oylamada sizce nasıl olmalı?

Genel olarak Kürtler, her dönemde değişiklik, daha fazla demokrasi, daha fazla özgürlük vaad eden Türkiye de ki siyasi güçlere ve siyasi partilere ilgisiz kalmamışlardır. 1950’ li yıllarda Adnan Menderes’ i, 1970’ li yıllarda Bülent Ecevit’ i, 1980’ li yıllarda Turgut Özal’ı alkışlamış ve desteklemişlerdir. Buna rağmen hemen sonrasında, kürtler için hemen hemen hiçbir şeyin değişmediğini kendi acı tecrübeleriyle görmüş ve yaşamışlardır.

Kürt ulus gerçeğini görmeyen, görmek istemeyen, Kürdistan da ki işgali, Kürdistan da ki askeri terörü, Jitemi, Ergenekonu, paramiliter korucuları sorgulamayan, yargılamayan, tersine bu şiddet örgütlerini daha etkili ve öldürücü silahlarla donatan, AB ve ABD den daha fazla destek ve daha fazla istihbarat isteyen bir AKP hükümetinin, 12 Eylül anayasa referandumu ile Kürtlere ne verebileceğini, herkesten çok ben merak ediyorum.

Kürtleri bilmem ama oy hakkım olsaydı, evet oyunu kullanarak, AKP’ nin değişiklikten, özgürlükten ve demokrasiden ne anladığını hem türk halkına ve hem de biz kürtlere anlatmak ve gösterme şansını verirdim. Ama son bir şans.

-Herşeyi bir anda değiştirmek çok zor, lakin bu süreçte evet demek sanki Kürtler açısından biraz karlı bir sonuç doğuruyor. Çünkü referanduma sunulan maddeler bunu gösteriyor.

Kuskusuz her şeyi bir anda değiştirmek zor. Ve yine kuşkusuz Türkiye de meydana gelen olumlu veya olumsuz değişiklikler direk veya dolaylı olarak Kürtleri etkiler ve etkileyecektir de. Ancak kürt sorunu ulusal bir sorundur. Kendi kaderini belirleme sorunudur. Sorunun bu şekilde ele alınmasına ortam sağlayan, çözüme ilişkin düşünce ve görüşlerin özgür bir ortamda tartışılmasını olanaklı kılan her değişiklik, sadece Kürtler için değil Türkler içinde kardır.

Kürtleri imha etmek için seksen yıldan fazladır uygulanan işgal ve devlet terörü, Türk halkından kesilen vergilerle sürdürülüyor. Namuslu birilerinin kalkıp bunu Türk halkına anlatması lazım.

-Partinin boykot kararı Kürtler üzerinde çok etkili olur mu?
Diyarbakır havaalanından kalkan bomba yüklü jet uçaklarının, çocuklarını imhaya gittiğinin bilincinde olan, her gün çocuklarının paramparça edilmiş cenazelerini görme acısını yaşayan Kürtlerin üzerinde niçin etkili olmasın?, Tabi ki olabilir.

-Kürtler kendi özgür iradeleriyle hareket etmeleri doğru olmaz mı?
Bundan bir kaç ay önce BDP’ li Hasip Kaplan, Stockholm de yapılan bir toplantıya katılmıştı. Toplantıya katılan dinleyicilerden biri, BDP’ nin iradesini İmralıya teslim etmekle eleştirmişti. Hasip Kaplan’ nın verdiği yanıtı şöyle olmuştu:
“Biz irademizi kimseye vermedik kardeşim. Fakat irademizi bizden aldılar.”

-Diyarbakır zindanında yaşananları yakından bilen birisi olarak hükümete önerileriniz nelerdir?
Kürtleri imha ve asimile etmek politikası iflas etmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Kürtlerin özgürlük ve bağımsızlık taleplerini kan ve barutla bastıran TC, sonraki yıllarda kürt egemenlerini değişik şiddet uygulamalarıyla ıslah etmeyi ve sistemin içine çekmeyi başardı.
Ancak, 1980 12 Eylül darbesiyle kürt muhalefetini bastıran ve yakalıyabidiği kadro ve yurtseverleri 5 nolu’ya doldurup imha ve ıslah uyguluyan devlet, istedeği sonuca ulaşamadı. İmha ve ıslah politikası Diyarbakır 5 nolu’ da iflasa uğradı. Kürt ulusal bilinci 5 no’lu da direndi ve güçlendı. Geldiğimiz noktada bu ulusal bilinci şiddet ile bastırmak artık olanaklı değildir.
Akıllı bir hükümet, bu gerçeği görmeli ve ona göre davranmalıdır. Soruna barışçıl ve demokratik bir şekilde yaklaşmak, tartışmak ve uygun ve adilane çözümler yaratmak sadece hükümet için değil, her iki halk için de en uygun olanıdır.

Ben asarım, keserim tarzındaki söylem ve politikaların, her gün biraz daha küçülen dünyamız da başarılı olma şansının kalmadığının bilinmesinde yarar olduğunu düşünüyorum.

-Aynı şekilde Kürtler Diyarbakır zindanını düşünerek ne yapmaları gerekir?
Kürtler, devlet olmanın gerekliliğini bilince çıkarmak ödevini önüne koymalıdırlar. Aynı zamanda bir devlet gibi düşünmenin ve hareket etmenin yol ve yöntemlerini yaratmaya çalışmalıdırlar. Kendilerini çok daha iyi idare edebileceklerini, toleransın, dayanışmanın ve eşitliğin hüküm süreceği bir toplumun temellerini şimdiden hazırlamaya başlamaları gerektiğini düşünüyorum.

-Örneğin siz Ferit Uzun, Necmettin Büyükaya’nın zindandaki ölümlerini nasıl yorumluyorsunuz?Bunlar hala net olarak ortaya çıkmış değil.
Dayım Ferid Uzun’un öldürülmesi olayını, Kürtçe diliyle yazdığım, “Xale min Ferid” isimli kitabımda ele aldım. Ferid’ in kimler tarafından öldürüldüğünü ve niçin öldürüldüğü konusunda yeterli bilgilerin kitapta yer aldığını düşünüyorum.

Necmettin Büyükkaya’nın 5 no’ lu da öldürülmesinin, önceden düşünülen ve planlanan bir eylem olduğu düşüncesindeyim. Necmettin’ i imha eylemi, Eylül 1983 toplu direnişinde kazanılan hakların, tek tip elbise zorlamasıyla geri almak isteyen cezaevi idaresinin yarattığı kaos ortamında uygulandı.

Necmettin’ in öldürülmesini her düşündüğümde, Dr. Şıvan’ın(Said Kırmızıtoprak) öldürülmesi olayı ile ilişkilendirmekten kendimi alamıyorum.
Dr. Şıvan Kuzey Kürdistan da silahlı bir mücadeleyi başlatmanın hazırlıkları içinde iken, “talihsiz ve beklenmedik” bir olaya karışır ve bu nedenle ortadan kaldırılır.

Necmettin, verdiği söze bağlı kalarak, Celal Talabani’ nin başını çektiği PUK’ un Suriye’ den Güney Kürdistan dağlarına taşınmasına ve silahlanmasında büyük rol oynadı.

Yakalandığı sırada kendi işine, yani Kuzey Kürdistan da silahlı bir mücadeleyi örgütlemeye başlamanın hazırlıkları içersindeydi. Necmettin’ in ilişkiler ağı, yılların tecrübesi, cesaret ve kararlılığı böyle bir işin altından kalkmasını olanaklı kılıyordu. Necmettin’ in bu özelliklerini başkalarının da gördüğü ve gözlemlediği kanısındayım.

Uygun bir ortamda ve uygun bir zamanda Necmettin’ in ortadan kaldırılması planları yapıldı ve uygulandı.

Bu her iki insan, devrimci olmamda büyük bir rol oynadılar. Bu vesileyle onları saygı ve sevgi ile anıyorum.

-Yukarıdaki soraya bağlı olarak Ergenekon ve faili meçhuller hakkındaki görüşleriniz nelerdir?
İşgal edilen bir Kürdistan olmasaydı, büyük ihtimalle ne Jitem, ne Ergenekon ne paramiliter korucular ve nede faili meçhuller olacaktı. Ve buna bağlı olarak faili meçhullere karşı o lanetli ve kahredici sessizliğe tanık olmayacaktık.

18.08.2010
Selamlar. Paşa Brodrej

Paşa Bey; yukarırdaki sorularıma cevap verdikten sonra ben sanırım size yeni sorular yönelteceğim ve ona göre söyleşinin son şeklini verirmiş oluruz. Bu arada bir arkadaş gelip fotoğraflarınızı çekmesi için yönlendiriceğim…

Dergi Perşembe günü tamamlanıyor bu vesile ile perşembe günü öğlenden önce söyleşiye son şekline verirsek işi tamamlamış oluruz. Gerektiğinde telefonla da sizi arayıp sorular yöneltebilirim…

İyi çalışmalar validenize de Allah şifalar versin

Bu geçici çatışmasızlık kararının görünürdeki nedeni bu. Bunun arkasında yatan ikili ya da çoklu görüşmelerin, çatışmasızlık kararının şartlarının, iki taraf açısından da yerine getirilmesi gerekenlerin neler olduğu önemli.

Daha fazla diplomasinin daha az kan dökülmesi olacağına inancımı tekrarlayıp, PKK’nin görünürde tek taraflı aldığı bu kararı büyük bir sevinç ile karşıladığımı ve kalıcı bir barış sürecine girişin ilk adımı olması umudunu artıracağına inanıyorum.

Barış sürecine girişin ilk adımı olabilecek PKK tarafından açıklanan bu 4 maddelik deklarasyon, aslında başlangıç için, minumum olan bu şartlara TC’nin hangi şartlar ileri sürdüğünü henüz bilmiyoruz. Bir tanesi Referanduma giden süreçte, İktidarı zor durumda bırakmayacak bir çatışmasızlık ortamı iktidarın işini kolaylaştıracaktır (bu arada Erdoğan’ın 3 Eylül’deki Amed mitingi de Erdoğan’ın gizli ajandası). Ancak bunun dışında iktidarın kaç maddelik bir deklarasyonu var onu da henüz bilmiyoruz.

Tabii ki hepimizi en yakından ilgilendiren, bu sürecin iki taraflı nasıl götürüleceği ve 20 Eylül’den sonra ne olacağıdır. Umarız ve dileriz ki her iki tarafında 20 Eylül sonrası A-B-C planlarının olması ve uygulanabilirliğinin olmasıdır. Kürt açılımı gibi yürümemesi. Kürt açılımı bir devlet projesiydi. İktidar bu açılımda sadece bir figürandı, ancak bu iktidarın aynı zamanda hesabına gelendi. Önemli bir süreç iktidar tarafından kısaca halk diliyle “çar çur” edildi denilebilir. Aslında “Kürt açılımı” sürecinde olanlar bugün iyi incelenirse, iktidarın bu süreci ne kadar art niyetle yürüttüğü çok iyi anlaşılır.

Kürt tarafı çok istenen çatışmasızlık sürecinde kendinden bekleneni yaptı… Sıra, maç dili ile TOP artık iktidarda… PKK’yi bugüne kadar Ergenekon ile ilişkilendirenler, herhalde bu süreci de ergenekon ile ilişkilendiremeyeceklerdir.

Ergenekoncu PKK birden bire barış için ilk adımı atan oldu…

Acaba PKK içindeki ergenekoncu güçler pusuya mı çekildi?.. Doğrusu bugüne kadar kafa karıştırmak isteyenler kendilerini nasıl aklayacaklar merak konusu…

***

Batman: Geçen hafta bulunduğum yerin şartlarından dolayı haftalık yazımı yazamamıştım. Batman-Raman’daki, bizler için çok üzücü olan ve dört Kürt aydını, yurtseveri, barış aktivisti, insan hakları savunucusunun hayatlarını kaybetmesine yol açan mayın patlaması, hepimizi derinden sarstı…

Halk olarak acımızın bu kadar derin ve dayanılmaz olmasının nedeni de, bu ölümlerin HPG’nin yaptığı bir eylem sırasında gerçekleşmiş olma olasılığıdır. Bizler, büyük savaşların olduğu yerde büyük hatalarında olabileceğini biliyoruz. Bu kadar zorlu bir savaşta pusuda bekleyenlerin de çok olduğunu biliyoruz. Ancak kayıp çok büyük, acı çok derin…

Kürt özgürlük hareketinin katliam denilebilecek büyüklükteki ve derinlikteki bu olayı en küçük ayrıntılarına kadar araştırıp, insanların kafasında en küçük kuşkuya yer bırakmayacak bir açıklama, yapması, sorumlularının yargılanacağı beklenendir ve ona yakışandır… Aslında alışkın olduğumuzdur. Pusuda bekleyenlerin yüceltilmesine karşı en büyük panzehirdir.

Beklentilerimizin yerine getirilmesi dileğimi tekrarlayarak, halkımıza, özel olarak Batman-Raman halkına, Özdemir ve Özevin ailelerine başsağlığı diliyorum.

Dr.Işık İŞCANLI

Ji çapemenî û raya giştî re!

Em grûbên kurd yên xwedî dîtinên cûda; di wê baweriyê de ne ku heta makezagoneke sivîl û hevdem ya nû ku hemû reng, çand, ol û zimanên li vê erdnîgariyê hembêz bike, neyê amadekirin û li ser bingeha wekheviyê bi hev re jiyana Gelê Kurd,Tirk û kêmneteweyên din negire bin garantiyê, li Tirkiyeyê demokrasiyeke rasteqîn û aşîtiyeke mayende pêk nayê.

Ew polîtîkayên red, înkar û tunekirinê yên Komara Tirkiyeyê ku ji destpêka damezrandinê ve li dijî gelê kurd tên bikaranîn, makezagona wan ya antîdemokratîk, şoven û nijadperest jî afirandiye.

Ev makezagona heyî ya bermahiya derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê jî ku bi destezorî bi civakê dane qebûlkirin, di vê çarçoveyê de hatiye şikilgirtin.

Eşkere ye ku ev pakêta guhertinê ya beşeke ji makezagonê jî, derbarê aliyê wê yê şoven û nijadperestî de çu guhertinek pêk nayne û armanceka wê ya ji bo çareseriya pirsgirêkên siyasî û civakî jî tune. Lê, têr neke jî, em giringî didin pêngavên demokratîkbûnê.

Em di wê baweriyê de ne ku dê bi van pêngavan re, derfet peyda bibin ku pirsgirêka kurd, li ser zemîneke rasteqîn bê niqaşkirin.

Ji ber vê yekê, ligel hemû kêmasiyên wê jî, ev pakêta guhertinê ya beşeke ji makezagonê ku pêşkêşê referandûmê hatiye kirin;

Ji ber ku wê di makezagona derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê de gêdûk vebike,

Statûkoya li dijî Gelê Kurd bihejîne,

Di rejima bin wesayetê de paşkeftin pêk bîne,

Wê rê li ber hin pêngavên demokratîk vebike,

Wê bibe pêngavek ji bo tevahiya guhertina makezagona heyî

Em dibêjin “Erê”.

Gelê me jî di nav de, em bang li hemû hêzên demokratîk dikin ku di referandûma 12ê Îlonê ya 2010an de “têr neke jî” dengê “ERÊ” bidin.

Partîya Maf û Azadîyan-HAK-PAR

Lêgerîna Kurdên Demokrat

Tevgera Demokratên Şoreşger a Kurd

Guruba Diyalogê a Dîcle û Firatê

…..

“Yetersiz olsa da; Evet”

Dicle Amedi/Amed

Kürt sivil kurumları Türkçe, Kürtçe ve Zazaca hazırladıkları basın açıklaması ile referandumda evet oyu kullanacaklarını deklere ettiler. Diyarbakır Sanat Sokağı AZC plaza önünde basın açıklaması yapan Hak ve Özgürlükler Partisi (Partîya Maf û Azadîyan), Demokrat Kürtlerin Arayışı (Légerîna Kurdén Demokrat), Kürt Devrimci Demokratlar Hareketi (Tevgera Demokratén Şoreşger a Kurd), Dicle ve Fırat Dialog Grubu (Guruba Dîaloga Dîcle û Firat) referandumda evet oyu kullanacaklarını ifade ettiler.

Yapılan kitlesel basın açıklamasında konuşan HAK-PAR İl Başkanı Arif Sevinç referanduma konu olan anayasa değişikliğini yetersiz bulmalarına rağmen evet demek için , farklı Kürt siyasi kurumlarıyla bir araya geldiklerini ifade etti.

Türkiye’nin en önemli meselesi olan Kürt sorununun demokratik yoldan çözülmesinden yana olduklarını ifade eden Sevinç, demokratik yöntemlerin geliştirilmesi gerektiğinin altını çizdi. Türkiye’de bir değişim sürecinin yaşandığını belirten Sevinç, Kürt sorunu konusunda daha duyarlı ve daha cesur davranılması gerektiğini söyledi. Demokrasi mücadelesini, demokratikleşme adımlarını önemsediklerini söyleyen Sevinç, referandumu yeni bir anayasanın önünü açacağını Kürt sorununu çözümü önündeki engelleri kaldıracağını düşünerek “yetersiz olsa da evet” dediklerini belirtti.

Daha sonra ise hazırlanan Kürtçe metni Halim İpek, Türkçe metni ise Tahsin Sever okudu.

Açıklamada şöyle denildi;

“Yetersiz olsa da; Evet”

Basına ve kamuoyuna

Farklı eğilimlere sahip Kürt grupları olarak; Türkiye’nin çok uluslu, çok dilli, çok kültürlü çoğulcu gerçeğini kapsayacak, başta Kürtler olmak üzere bütün etnik ve dini farklılara Türk halkıyla eşitlik temelinde bir arada yaşama güvencesi sağlayacak bir sivil anayasa yapılmadan, gerçek anlamda demokrasi ve barışa kavuşmasının mümkün olmadığına inanmaktayız.

Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşundan bu yana izlendiği red-inkar ve imha politikaları, anayasalarının da ırkçı-şoven ve anti demokratik karakterini şekillendirmiştir.

Mevcut 12 Eylül Anayasası da bu ruhla şekillenmiş ve topluma zorla dayatılmıştır.

Kısmi anayasa değişiklik paketi de mevcut anayasanın ırkçı şoven karakterini esastan değiştirmediği, toplumsal ve siyasal sorunları çözmeyi hedeflemediği açıktır. Ancak demokratikleşme adımlarını da önemsiyoruz

Bu adımlarının Kürt sorununun doğru bir zeminde tartışılmasına olanak sağlayacağına inanıyoruz.

Bu nedenle Bütün yetersizliklerine rağmen, referanduma sunulan anayasa değişiklik paketine;

* 12 Eylül darbe anayasasında gedik açtığı,

* Kürt halkının aleyhine şekillenen statükoyu sarstığı ,

* vesayet rejimini gerileteceği,

* kısmi demokratik açılımlar sağlayacağı ,

* mevcut anayasanın tümden değişmesi yönünde bir adım olacağı için

“Evet “ diyoruz

Başta halkımız olmak üzere, tüm demokratik güçleri, 12 Eylül 2010 tarihinde yapılacak olan referandumda “Yetersiz olsa da; evet” oyu vermeye çağırıyoruz.

ji nameyên te yên ji rondikan

ji dil û kezeba te yê peritî re

bersivê dişînim

di neynika asîmana reştarî de

qermîçokên qedera eşên eniyê te

dibînim

barê eşqa bareşa feleka xayîn

li ser pişta te siwar kirine

zencîr li devê heyveroniya

şadiyên şevên te xistine

zeviyên laşê te yên ziwa

ji tîna hesreta evînê hatiye

qewirandin

ji çavên kezeba pênûsa te

xerîbiya hêstirên sor

diherikin

tîr û taya tenetiya xopan

mizgîniya biharên te yên rengîn

dorpêç kirine

ji qirika kaniyên sîngê te

xwîna sosreta salên bêbext

diniqutin

kilîda rehbera peywendiya te

di kefa destê ewrên roja min de

veşartî ye

di riya sewdaseriyê de

mîna şewata agirê volkanan

tu dîn û har bûyî

li xelwetgeha asoyeke nenas

ketiyî nav eziyeta înziwayê

li çerxa şev û rojên çîlekêş

îbadeta xeyalên pêrgîhatina min dikî

di qalikê hestiyên miriyan de

tevna eşqa îlahî dirêsî

te

têra xwe para eş û nalînan

ji tûrikê sofiyên perestgehan

wergirtî ye

ez ji te re eşqê bêjim?

eşq

qêrîna êş û tirseke hovane ye

siya tofaneke çaxa mirarbûyî ye

bêrîkirineke li nav toz û dûmana ye

şemitandina lingên li ser berfa cemidî ye

jana kul û birîna xewnên perîşan e

eşq

valahiya gerdûna giyanê xepînok e

safbûn û masûmiya awirên melûl

ya dilê xoşewîstên bêmerhemet e

nefret û karesata arezûyên jiyana derewîn e

bêhna dûmanê cixareya lêvên hesretkêş e

eşq

mîna weşîna pelên zer

ya şaxên dareke hişkbûyî ye

li ser kezeba evîndaran birîneke

xençera tûj ya bêderman e

şahidê xemkêşiya demên nankor e

eşq

olana bêdengiya helbestvan û hozanên

xwe di nava axîna zîndanên xwe de

mehkûmkirin e

cankêşiya çûka hêlîn wêranbûyî ye

lingxwas û destvala gera li ser striyên jana dil e

di gewriya newalan de

poşmaniya hestên henasa fetisî ye

eşq ev e, tu têgihiştî serxweşê evînê?

ez ê

qêrîna helbestên te yên serpas

di paşila xwe de binixumînim

li ser erdhejiya tirba qedera te

tovên serxweşiya evînê bireşînim

Rindika te…

Xizan Şîlan
2009-10-28
Stockholm

sigara paketlerinin üstünde ki seni öldürür yazısı

her şişedeki ayrı alkol oranı

her şarkıda ki yolculuk

bu…

anlayamayacağın

tükeniş

senin için degil bunlar

sırf güneşe inat

başımı eğeceğim önüme…

Kendal KAYA

Bu tür müstear isimlere öteden beri alışkınım, doğduğum ve büyüdüğüm yörelerde herkesin birden fazla hayatı vardı ve bu hayatların birçoğu gizliydi. Gizli hayatların da kendine özgü kodları, isimleri vardı; neredeyse tüm kürt yazarların ismi takmaydı… ama mehmed uzun, böyle bir isim değil. mehmed uzun, aynı zamanda benim de, ancak ben’i esir almış bir ben.

Esas ismim yasak olduğu için mehmed oldum.Esas soyadım yasak olduğu için uzun oldum.Bir insan olarak hiçbir değerim olmadığı, sadece ehlileştirilmesi gereken bir sürünün mensubu olarak görüldüğüm için de, en rahat şekliyle, künyeme 0 1.01.1953 yazıldı. Önadım mehmed, dedemin ismi Hemê’ den geliyor.Hemê,Meme doğduğum yörelerde gündelik yaşamda en çok kullanılan isimlerden. Ama bu isim resmi hayatta yasak; bu ismi alamazsınız, bu isimle nüfus kaydı yaptıramazsınız, bu isimle hiçbir resmi kuruma başvuramazsınız. Soyadım Uzun’a gelince, bu da yine dedemden geliyor.Biro dedemin dedesinin ismi. Direj de onun lakabı, yani uzun. Biroyê direj, yani uzun biro. Ama yine isimlere ilişkin yasalara göre hem biro ‘türk örf ve adetlerine’ uygun değil hem de direj kürtçe olduğu için yasak. Bu nedenle resmi kurumlar tarafından biro tamamıyla atılıyor, direj de türkçesiyle uzun haline getiriliyor. Bir hafızanın yok oluşu çoğu zaman böylesine dikkat çekmeyen küçük değişikliklerle gerçekleşiyor işte…”

Bir Çin Atasözü, “Adını değiştir, bu hikâye seni anlatır” demiş. Bu çığlığın adını değiştir, bir bütün olarak Kürt halkını anlatır. Tek tek her hanesini, her hanede gizli hikâyeleri anlatır. Yalnız Kürtleri de değil, Rumları da, Ermenileri de, Süryanileri de ve hatta bir yerde Türk halkını da anlatır. Yasaklı bir dille, yasaklı bir kültürle yaşamak, varolmak zorunda bırakılan herkesin çığlığı bu. Dünyaya kendini başka bir isimle tanıtmak zorunda kalmış bir Kürt edebiyatçı Mehmet Uzun! Yalnız dünyaya değil kendi halkına, halklarına, okurlarına, sevenlerine, hısım akrabalarına da. Yani yalnız dağların, köylerin, ırmakların, şehirlerin değil, insanların da adları yasaklı, insanların da adları değiştirilmiştir bu ülkede. Yalnız kentlerimizin köylerimizin değil öyleyse kendi adlarımızı da geri istemeliyiz öyleyse. Adını geri istemek ulusal varlığını istemektir öyleyse!

Aramızdan ayrılışının üzerinden henüz çok kısa bir zaman geçti. Anısına yazılar yazıldı, çeşitli etkinlikler düzenlendi, hatta bir kütüphane bile kuruldu. Zaman içerisinde daha bir çok şey yapılacağından da eminiz. Bu yazıyla niyetlenen yalnızca onun anısına yazmak değil. Bir dilin çığlığını duymak niyetimiz. Kendi çığlığımızı önce kendimizin duyması yani.

Bu yazıyı kendi dilimde yazamıyor olmaktan dolayı acı içindeyim. Yalnız bu yazıyı için değil; kendi dilimi konuşamamaktan, kendi dilimle rüya görememekten dolayı da. Kendi diliyle konuşamayan, kendi diliyle rüya göremeyen Kürtlerden biriyim. Sanırım bu durumda olan binlerce Kürt vardır. Kürt aydınlarının, sanatçılarının, devrimcilerinin önemli bir bölümü de benzer bir durumda. Bu ne kadar büyük bir acı! Ne kadar büyük bir sancı! Anadilinle şiirini yazamayan kaç şairimiz var? Romancımız, öykücümüz, sinemacımız. Varolmakla yok olmak arasında didinip duran, varlığını ağır bedellerle devam ettirmek zorunda olan bir halkın çocuklarıyız. Suçumuz büyük! Ne Türkçe’yi, ne de Kürtçe’yi hakkıyla bilmiyoruz. Konuştuğumuz dil, başkalaşmış bir dil. Adına şive denilip, üzerine kötü mizah yapılan bir konuşma dilimiz var. Bir insan için daha büyük bir acı olabilir mi? Olamaz! Bu iklim Cemal Süreya gibi bir şaire Kürt olduğunu fısıldayarak, korkuyla söylemek zorunda bırakan bir iklim. Bu iklim bile değil, kuraklık! Düpedüz kuraklık. Susuz, soluksuz bir kuraklık.

Mexmedê Birodrej, diğer ismiyle Mehmet Uzun ne yaptı? İşte bu acıyı hafifletti. Hepimizin yaşadığı, yeri geldiğinde en derinlerinde hissettiği bu acıyı hafifletti! Hepimiz adına yazdı. Kürtçe’yi Diyarbakır Zındanı’nda onsekiz, yirmili yaşalarında Apê Musa’dan öğrenerek, Kürtçe yazdı. Bizim dilimizle yazdı. Bu kuraklıkta, iklimsizlikte yemyeşil bir dal oldu, kocaman bir çınar oldu. Gölgesini bırakmak için belki. Kürtçe’nin Prometheus’u oldu! Spartaküs’ü oldu! “Vardır”ı, “yoktur”u aşarak, Kürtçe’yle Uluslar arası edebiyatın anılan isimlerinden biri oldu. Ama ne yazık ki sürgünde. Sürgün! Sürgün, Kürt aydınlarının, yazarlarının, sanatçılarının, devrimcilerinin yakasından düşmeyen, yakasından da öte kaderini belirlemekten vazgeçmeyen bir sonuç. Elbette yalnızca Kürtler için değil bu, dünyanın tüm ezilen halklarının , muhaliflerinin yeri geldiğinde yaşamak zorunda bırakıldıkları bir acı. Tamamen bir sonuç. Mücadele etmenin, muhalefet etmenin yarattığı bir sonuç. Varolmak istemenin, adını geri almak istemenin yarattığı bir sonuç bu. Sürgünde yaşamak zorunda kalmasaydı bu edebiyatı yaratma koşullarına sahip olabilir miydi? Ne kötü bir soru bu! Kürtçe’nin ilk alfabesi de sürgünde yazıldı. İlk gramer kitabı da! Celadet Ali Bedirxan’ı Kürt gençlerinin ağırlıklı bölümü onun Kader Kuyusu’yla tanıdı! Ne talih! Yalnız Celadet’i değil, Kamuran Bedırxan’ı da. Bedırxan İsyanı’nı da! “Yitik Bir Aşkın Gölgesindeé ile Kürt aydınının dramını, zaman geçsede değişmeyen dramını anlattı. Memduh Selim her Kürt aydınının kendinden birşeyler bulabilceği canlı bir karekter olarak çıktı karşımıza. En derli toplu tarih kitaplarının yapamadığını edebiyatla yaptı Mehmet Uzun. Yeni nesilleri,bizi tarihimizle buluşturdu. Kardeş ulusların okur yazar yeni nesillerine bizimde tarihi karekterlerimizin olduğunu anlattı.

Ama keşke hepimizin adına yazmak zorunda kalmasaydı. Böyle bir işi onunla, onun yanında birlikte omuzlayacak daha fazla genç kalem olabilseydi. Keşke hepimiz yazabilseydik. Konuşabilseydik, rüyalarımızı kendi dilimizle görebilseydik. Mümkün Müydü? Halen mümkün mü? Kürtçe’yi dedelerimizin kapı arkalarında, gizli saklı, fısıltıyla konuştuğu zamanlarda çocukluğu geçen her Kürtte anadil özrü vardır. Mehmet Uzun’un kitapları Türkçe’ye çevirilmeseydi maalesef okuyamayacaktık. Okusak da belki yeterince anlayamayacaktık. Asimilasyon en büyük katliam değildir de nedir? Yüreklerin katli, düşüncenin katli, insanlık onurunun katli! Asimilasyonun yarattığı, yaratacağı simülasyon bireylerdir. Yalnızca farkındalığın aşmaya gücünün yetmeyeceği ince bir hastalık gibi asimilasyon. Mehmet Uzun burda önemli bir gedik açmıştır. Hem egemen ulus milliyetçiliğinin inkara dayalı gerçekliğinde, hem de asimilasyonun başkalaştırdığı bireylerde önemli bir gedik açmıştır. Bu paha biçilmez işi yapmak ona düştüğü için mutlu olmalıdır. Mutlu olduğunu biliyoruz da. Bu gediği büyütmek pekâlâ mümkün. Bu gedikten dışarı çıkmak elbette mümkün! O yüzden ona özgürlük şafağının kahramanı demek mübalağa olmayacaktır. İngilizce’yi İngilizce yapan elbette Sheakspeare’dir. Türkçe’yi Türkçe yapan Namık Kemal’ler, Nazım Hikmetler’dir. Öyleyse Mehmet Uzun’lar, Mexmedê Biro Drejler çoğalmalıdır. Çoğalarak Kürtçe’yi yeniden yeniden yaratmalıdır!

Mexmedê Biro Drej, Mehmet Uzun, yalnızca Mehmet Uzun değildir elbette. O aynı zamanda Celadet Ali Bedirxan’dır da. 49′lar Davasıdır da. Apê Musa’nın zındanda yazdığı Brina Reş’tir de. Kendisini yaratan koşullardan, olgulardan, bireylerden ve hatta doğup büyüdüğü, bir dönem mücadele ettiği şehrinden, o şehrin insanlarından, aydınlarından ayrı ele alınamaz. Onlardan ayrı bir kişilik olarak değil, hatta hepsinin emeğiyle ortaya çıkan bir bileşkedir. Necmettin Büyükkaya’nın, Ferit Uzun’un, Apê Musa’nın izlerini taşır. Bir dönem mücadelesinin yarattığı bir değerdir. Hepsinin kaleminden, emeğinden nasiplenmiştir. Hepsinin düşlerinden bir parçayı da gerçekleştirmiştir. Hiçbir emeğin, hiçbir özverinin boşa gitmediğini edebiyatıyla bir kez daha göstermiştir. Böyle değerlerle ömrünü paylaşmış olmak da ona ait bir özelliktir. Yalnızca roman ve denemeleriyle değil, aynı zamanda Kürt edebiyatı için yaptığı çeşitli teorik çalışmalarla da anmak gerekmektedir Mehmet Uzun’u. Bir dönem toplatılan “Kürt Edebiyatına Giriş” ve “Bir Dil Yaratmak” adlı kitaplarında, Kürtçe yazılmış romanların ve Kürt dilini canlandırma çabalarının tarihini aktaran Mehmed Uzun, bir boşluğu doldurma, bu alanda yaşanan büyük bir boşluğu doldurma gayreti içinde de bulunmuştur. Asıl olarak yaratmak istediği yeni bir aydınlanma hareketidir. Bunda bir ölçüde başarılı olmuştur da. Geniş okur kitlesini Kürt öğrenciler, emekçi memurlar, işçiler oluşturuyor. Giderek yaygınlaşan bir Mehmet Uzun okur kitlesinden bahsetmek yerindedir. Yakalandığı hastalıkla mücadele ettiği günlerde Amed’de yattığı hastanenin önünde yaşananlar halen hafızalardadır. Bu bir kıvılcımdır. Bir aydınlanma kıvılcımıdır. Kürtlerin son yıllarda siyasetçiler, politik direnişçiler ve çeşitli ilerici yabancı konukları dışında bir kitap yazarına, edebiyatçıya gösterdikleri bu büyük ilgi ve dayanışma Mehmet Uzun’un hem bir edebiyatçı olarak halkıyla nasıl bütünleştiğinin ve yazdıklarının etki gücünün göstergesidir. Kıvılcım olan budur! Ve sanırız dünyada çok az yazara düşecek bir onurdur!
Mehmet Uzun, Mexmedê Birodrej, yazdıklarıyla, yapıtlarıyla daha fazla incelenmeyi ve tekrar tekrar okunarak gündemleşmeyi fazlasıyla hakediyor. O Beadulaire’nin dediği gibi “yol yoksa yol yapan” lardandır çünkü. Açtığı yol uzun ve meşakatli bir yoldur elbette. Daha fazla olgunlaşmayı, yetkinleşmeyi, üretmeyi gerektiren bir yol. Türkiye Barışını Arıyor Konferansı’na gönderdiği mektupta, “ eğer insanlık, tüm olumsuzluklara, felaketlere ve musibetlere rağmen bugünkü haline ulaşmışsa, bunda umudun belirleyici bir rolü var. En berbat koşullarda bile umutlu olmamızı gerektirecek çok fazla neden var” diyor Mehmet Uzun. Bu meşakatli yolda da elbette umuda ihtiyaç var. Elbette umutlu olmak için yığınla neden var.

Mehmet Uzun en verimli , en olgun döneminde aramızdan ayrıldı. Kuşkusuz bu Kürt Edebiyatı ve dünya edebiyatı için büyük bir kayıptır. Yeri doldurulması güç bir boşluk bıraktı geriye. Çok genel bir düşünceyle bile Kürt tarihi ve edebiyatı açısından daha neleri neleri yazabileceğini , yazacağını hayatı boyunca verdiği eserlerden görebiliyoruz. Ve bu hem acıyı, hem yükü hem de yokluğunun büyüklüğünü arttırıyor. Bugüne kadar;TU (Sen), Roman, 1985; Mirina Kalekî Rind (Yaşlı Bir Rind’in Ölümü), Roman, 1987; Siya Evînê (Yitik Bir Aşkın Gölgesinde), Roman, 1989; Rojek ji Rojên Evdalê Zeynikê (Evdalê Zeynikê’nin Günlerinden Bir Gün), Roman, 1991; Destpêka Edebiyata Kurdî (Kürt Edebiyatına Giriş), İnceleme, 1992; Hêz û Bedewiya Pênûsê (Kalemin Gücü ve Görkemi), Denemeler, 1993; Mirina Egîdekî (Bir Yiğidin Destanı), Destan-Ağıt, 1993; Världen i Sverige (Tüm Dünya İsveç’te), Edebiyat Antolojisi, M. Grive ile Birlikte, 1995; Antolojiya Edebiyata Kurdî (Kürt Edebiyat Antolojisi), Antoloji, iki cilt, 1995; Bîra Qederê (Kader Kuyusu), Roman, 1995; Nar Çiçekleri, Deneme, 1996; Ziman û Roman (Dil ve Roman), Söyleşiler, 1997; Bir Dil Yaratmak, Söyleşiler, 1997; Dengbêjlerim, Deneme, 1998; Ronî Mîna Evînê – Tarî Mîna Mirinê (Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık), Roman, 1998; Zincirlenmiş Zamanlar Zincirlenmiş Sözcükler, Deneme, 2002; Dicle’nin Sesi I – Hawara Dîcleyê (Dicle’nin Yakarışı), Roman, 2002; Diclenin Sesi II – Dicle’nin Sürgünleri, Roman, 2003, adlı eserleriyle okuyucularıyla buluşmuş Mehmet Uzun.

Belki daha İhsan Nuri Paşa’yı, belki daha Bıro Heski Têlli’yi, belki daha Necmettin Büyükkaya’ yı, Ferit Uzun’u, Halepçe’yi, 12 Eylül’ü yazacaktı… Yazamadı. Ömrü yetmedi. Ama bıraktığı dil ve edebiyat bunların ve daha nicelerinin yazılması için ışık oldu. Mehmet Uzun, Mexmedê Bırodrej de yazılmayı bekliyor!

Deniz Faruk ZEREN

Serokê Kurdistanê

Axavtina Kongreya Yektiya jinên Kurdistanê

Gelek gelek bextewerim ku ez beşdarî kongreya heftem a Yekîtiya jinên Kurdistanê dikim û daxwaza serkeftinê ji kongreya we dikim û gelek gelek spas û pêzanînên xwe jî pêşkêşî sekreter û endamên sekreteriyeta Yekîtiya we dikim û bi hêviya xwedê ewên li vê kongreyê jî bêne hilbijartin berdewamiya wan hêl û karan dibin ku her wekî ewên heta niha serkeftî bûn, serkeftî bibin.

Çiqas behsa rola afreta kurd bê kirin kêm e, ji ber ku bi kiryarên xwe bi dirêjahiya dîroka tevgera rizgarîxwaziya gelê Kurdistanê de selmandin, bi taybetî li şoreşa mezina Îlonê da rola jinê yekcar gelek girîng bû.

Pêşmerge bi xwe û tifengê xwe li cepheya şer bû, lê belê ew dayik, an ew xuşk, an jî ew xêzan li mal bû û Pêşmerge bû, dayik bû, mamosta bû, cotyar bû, karker û berhemhêner jî bû, beşek jî ji wê berhemê jî ew bû diçû bereya şer jî ji bo wê yekê ez bawerim rola jin gelek ji rola zilaman zêdetir bû.

Her wiha jina kurd bûye mînakeke fedakariyê, ez nizanim fedakariya mezina mirov çiy e an kî ji wî mirovî mezintire ku perçe goştê 4 kuran di yek kîs da be paşê jî bibêjê 2 kurê min maye ew jî qurbana Kurdistanê bibin.

Ji bo wê yekê zilamên mezin ji neteweya me derketine ji ber ku şîrê wan şêre jinan vexwarine û ji destê wan perwerde bûne.

Niha jî spas ji bo xwedayê mezin piştî wê beşek ji mafên me bi dest ve hatine em îro xwedî parlamento û hikûmetin, welatê me azad e, bêguman divê hemû take kesekî civaka me azad bê, bi taybetî afret, ev erk jî erkê we û rêxistinên wekî yê we ne.

Hûn vê şerê bikin û em jî li gel we ne, hûn şer ji bo azadiya xwe û mafê xwe bikin em jî soz didîn we ji bo bi destxistina mafên we wekî serbazek li jêr berpirsiyarêtiya we da bîn.

Bi mixabinî gelek car wiha dibîhîsîn ku jina kurd tûşî êş û azarê dibê an jî bi destê xwe, xwe tûşî tiştekî nexweş dike, ji ber wê yekê ku li jiyanê de bê hêvî dibê.

Her li şoreşa Îlonê ve hest bi vê êş û azarê hatiye kirin û hinek dab û nerînên neguncaw li gel mafê mirov û li gel biçûktirîn mafê mirov dest bi çaksaziyê kirin, lê belê em li navçeyek da dijîn ku bi urf û edetên dewr u berê xwe ve bi bandorîn, her wiha gelek urf û edetên kevin ku li welatê me jî da hebuye, hinek urf û edet gelek gelek pîrozin û em heta dawiya nefesa xwe pêve girêdayîne, hinek jî hene divê bêne gûhertin.

Qet ne rewaye û nabe hinek ji wan urf û edetên bimînîn, wekî ku min bîhîstiye gelek jî kêmbûne wekî meseleya bi zorê bi şûdana keç an jin bi jinê an mezin bi biçûk an jî şîrbayî û bikaranîna keça kurd ji bo aştiya eşîrî, eve kufre û nabê li civaka kurdewarî de bi tu awayekî bimînin û ez bawerim parlamento jî tu astengî li derxistina wan yasayan de nekiriye ku van mafan dabîn dike.

Li heman demî da ez hêvîdarim û daxwaz ji wan keç û kurên delal dikim ku divê bi dilê xwe hevdû hilbijêrin lê belê divê kerameta malbata hevdû bikin û li gor wan dabunerîtên ku mafê hilbijartina wan hebê lê belê kerameta malbatê têk nedin û divê hinek dabunerîtan biparêzin ji bo parastina kerameta xwe û kesukarên xwe, lê belê divê li hilbijartina hevjîna jiyana xwe bi dawxaza xwe de azad bin.

Eve karê parlamentoya Kurdistane ku hevkariyê li gel we bike û her çi yasayek pêwîst bê derbixe ji bo parastina mafên we û wekheviya afret li gel zilam û ez bawerim niha pêşketinekî mezin bi destve hatiye lê belê li rastiyê da eve meseleyeke gelek girîng e û ez bawerim hemû bi yasaya Parlamento û biryara hikûmetê nabê belku zêdetir bi perwerdeya malbat û çandê ve girêdayiye. Ji bo wê yekê ez bawerim her li wê roja zarok piyê xwe davêje xwendingehê divê ew perwerde û çand vê yekê fêr bike, divê li her malek da zarok wiha bête fêrkirin ku divê azad bijî û li heman demî de dabunerîtê xwe biparêzê ji ber ku azadî nayê wateya bê ser û beriyê.

Em nikarin zarvekirina rojavayê bikîn, ew gelek li pêşî mene û qonaxeke mezin derbas kirine lê belê li meseleya azadiyê de divê em pêşiya wan jî bikevîn, ez berî demekî li parlamentoya Yekîtiya Ewrûpayê bûm li Brukselê li semînerek da behsa wê yekê hate kirin ku rêjeya afreta li parlamentoya Kurdistanê da çende? min got 30% ye parlementerekî ez bawerim Portugalî bû jinek bû rabû temaşa parlamenterên din kir û got hûn jî ji kurdan fêrbibin rêjeya me ji ya wan gelek kêmtir e.

Êdî eve birastî hevkariya hemû aliyan dixwaze, hevkariya we dixwaze hevkariya her malbatek û her kesek û parlamento, hikûmet, partî û rêxistinan dixwaze. Lê belê em divê civakekî tendirust dirust bikîn û dabunerîtên ku em pêve serbilindîn divê biparêzîn û ewên kevinin û dem li ser da derbasbûye divê nemînin.

Ez careke din daxwaza serkeftinê li we dikim û hêvîdarim kongreyekî serkeftî bê û biryarên gelek baş jê derkeve û serkirdayetiyekî nû lê bête holê ku bi dilê xwe hilbijêrin, carekî din jî ez spasî xuşka Kurdistan û hemû wan xuşkan dikim ku li gel wan vê demê de astengî derneketine û rolekî ber bi çav dîtine.

Her wiha bi derfet dizanim ku bi kurtî di derbarê pêvajoya îro de axaftinek pêşkêşî we bikim, niha pêkanîna hikûmeta Federal li Bexdayê meseleya herî girînge ku birastî ev babet li vê dema derbasbûyî de rawestiyaye û çendîn serdan û hevdîtin hebuye û çendîn şand hatine vir û li Bexda, ewê cihê serbilindiye ji bo me wekî Kurd eweye ku me yekrêziya xwe parastiye her wiha bi tu awayekî em nebûne beşek ji girift belku beşekîn ji çareseriyê û her wiha jî dimînîn.

Em li gel wê yekê ne hikûmetekî hevbeşa nîştîmanî pêkbê û tu aliyek neyê îhmal kirin li vê qonaxê da eve li berjewendiya Iraqê daye û em jî li ser an hewlên xwe berdewam dibîn û îro jî piştî ku ji vir biçim vê êvarê li gel şanda me rûdinim bi amadehiya hikûmet û parlamento û şanda danustankar jî li Bexdayê ji bo wê qonaxa derbasbûyî hilbisengênîn û xwe ji bo qonaxa paşarojê amade bikîn her wiha encama çavpêkeftinên vê dawiyê dinirxînin û da ku xwe ji bo qonaxa paşarojê amade bikîn.

Em li ser wan helwestên xwe surîn ku nebîne beşek ji giriftan belku em beşekîn li çareseriyê û em li gel wê yekê ne ku tu aliyek neyê îhmal kirin lê belê em li ser daxwazên xwe surîn ku daxwazên rewaye ew jî girêdayî destûrê ne û maddeya 140 û meseleya Pêşmerge û neft û xaz û serjimêrî, ev mesele hemû li gel her aliyek divê pêşî li serî de rêkbikevîn, her wiha rêzgirtina meseleya proseya demokrasî û karkirin jî bi awayekî demokrasî û hevbeş kirina li hukim da, ev hemû babetên serekîne û hêvîdarîn û bi hêviya xwedê weku kurd bikarîn rolekî erênî û serekî bibînîn û Iraq jî ji vê qeyranê derkevê ji ber ku li cem me gelek girînge, çiqas ji bo xweşe ku pêvajoya Kurdistanê xweş û baş bê em ewqas jî dixwazin pêvajo li hemû Iraqê de baş bê ji ber ku em bi pêkvene û li çarçêweya Iraqê dane lê belê bêguman nabê bibêjîn madam pêvajoya Kurdistan başe me heq nîne li Bexda çi dibê ev nêrîn şaşe. Divê pêvajoya Bexda jî baş bibê bo ku başiya pêvajoya vir jî berdewam bibê wekî ku hûn bi xwe jî dibînin niha pêwendiyên me li gel welatên hevsû û derve çûye qonaxekî din ve, em bi wê yekê serbilindîn ku singê gelê me û Herêma Kurdistanê çûne astekî din û bi hîmmeta hemû aliyek bi hêviya xwedê hengavên baştir û pêşketîtir davêjîn û li dawiyê da divê herdem û li hemû demek ji bîra me neçê ku ev hemû berhema xwîna wan şehîdên azîzane.

netkurd