DEVLET (Pirtûka Sokrates) II

Ji bo heqê Zeus! bê ez çi di fikirim ezê bi bejimê te Sokrates. Carna kem zêda em extiyarên hevsal wekî gotina bav û kalê me “hevsal ji hevsalên xwe, kal jî ji Kalan hez dikin.” Wekî rast bûna vê gotinê em extiyar carna li dor hevdu em civin di bin, gava em kom dibin hevalen me giştî tim di girîn, xweşiya xurt bûne, ê evînê, xemre, mey, ê cimbişan utiştêweki van, wî çaxî tê bîra wa û bêrî ye wan dikin, wekî ji

Başiya mezin û ji van nîmêta, mehrum mana. Bê parmanêwextê xwe de çixasî jî ter baş bi bûn jî,vê gavê wekî ku qet na dijin bi keder dibin. Hinek ji wa çima ku kal bûna ji mirovên xwe nêzî libatê na baş di bînin, ber xwe dikevin, çima ku extiyarî ewqas şewat û kederê didê wan, di pûkînin. Lê li min wilo tê ev sebebê ku di bejin na sebebekî rasta, Sokrates.

Lewra ev hemu tişt ji extiyarî bi bûna ez jî û hevsalen min jî ê eynî êş û kederê me Yê kişandi bûna.

Halbukî min kalna jî dîtiya, ê ku van, êş û kederê nakişênin.

Rojekê helbestvan Sophokles re em pevre bûn, yêk hat û gote wî: “Bi êvînê re nakabîna te çawa ye? Tu hê hê bi pevendiyêpîrêkan re ti kar di bînê?” ew jî bersîv da yê “Hişe heval! çima ku ez ji wê xilas bûm, kêfa min tê, wekî min ji pesîra xwe êfendiyekî dîn û zalim xilaskir.”

Ev gotina Sophokles, wekî wê rojê, îroj jî rast di bînim. Bi jidil jî extiyarî ji aliyen van tişta rehetiyekî û serbestiyekî didê meri, lewra azweriyên û xwastinên meriv, jidandiya xwe gava winda dikê û sist di bê, tam jî gotina Sophokles di bê. Meriv xwe gelek ji zorbazê dîn xilas dikê. Lê ev dert na wilo bi bê jî, derdê ku ji nêzê xwe va dikişênin sebebek wan heye Sokrates, ev na kal bûne, ev kûrmê meriv bi xwe ye. Pivayî û layîm bi bin, kal bûn jî ewqas zora wan naçê. Halbukî zilamê na wîsa re kalbun jî, xurt bûn jî girana.”

Hengî ev gotinên Kephalos xweşiya min çûbû, min dixwast ku domî axaftinê bikê, min wî na bi kastî fît dikir.

-Kephalos, ji min va ê ku li te bi hisênin gotinên te rast na bînin. Ê bi bêjin, na ji bo kûrmê te, çima ku tu hewqasî xwedî servet û dewlemendî tu wê barê kalbunê welê bi rehetî dikişênê.
-Tu heqdarî, gotinê min rast na bînin, ew jî heqdarin, lê na ewqasî ku bawer dikin. Binêr gotinê Temistokles çixa di cih de ye!

Ji bonî heqeratê di bejina Themistokles “tu nav û şerefa xwe, na deyndarî xwe yî, deyndarî welatê xwey” ew jî vê bersivê dide merivê ji Seriphos’ê, “erê ez ji Seriphos’ê bi bumê, bi nav na di bûm, lê tu jî ji Atina’yê bi bûna te yê çi bubuna gelo?

Vaye ev gotin bi jidil jî, ji bo ê fekîru û ê ku nikarin hilpesîrina barê kalbune re hatiya gotin. Lewra wekî zilamekî mulayîm û bi aqil, bê çawa tevlî fekîriya xwe barê kal bûne nikari bê bikişênê, mixabin ê ku na layîm û bê aqil bê, zaf dewlemend jî bi bê, di dilê xwe de huzurê na bînê. Min jî got wî:

-Kephalos vê vgavê ev servet bi xêra miradê ketiye destê te, naxwa te bixwe qezenç kir?
-Ma min çi qezenç kir? Sokrates, ez di şuxulê pera deli cihe kî nakabîna bavê xwe û kalê xwe de me. Lewra evê ku ez navê wî ser xwe hilgirtime, anî bavê minê mezin miradê xweyekuneka wekî malbuna min derxisti bû çend qetê, bavê min lysanias jî mîradê xwe jki pera ye vêgavê ê dest min çetir kişandi bû xwarê. Ez jî ev mîratê ku ji min re ma ye ezê ji kurê xwe re na kêm lê zêdatir behelim.

-Binêrr min vî tiştî çima ji te pirskir, tu meraqdarê pera xuya nakê, ji wilo. Halbukî ew’ê ku pea bi xwe qezenç nakingelek wext wîsa di bin ku ê ku perra bixwe qezen dikin zedatir hez pea dikin. Ê ku bi emeqê xwe xwedî mal û xwedî servetêdibin, li pera wekî afirinakê, wekî eserek xwe dinêrin. Ser pera ketîna, wekî herkeskî kêrî wan jî te, ji wilo zaf hez pera dikin. Ji bonî wilo sebra meriv bi wan rrre naye, bi wan hev dîtin jî na xweşe. Lewra ji ji meht kirina dewlemendiyêpeştir ti tiştî ni zanin.
-Xebere te ye.
-Erê wilo ye lê, tu ji min re vîna ke jî bi bêje, di bi bûna dewlemendiyêde nîmêta mezin çiye? Tişten ku bi xera vê ketiya destê te çi heye?
-Gava ez vîna bi bêjim çendek meriv ji min bawe nakê. Tu viya baş zani bê Sokrates, merrivêku mirina xwe tênê bîrra xwe, şayîş tirsê, ku tişten ji aqle wî duburêdikevê nava wî.lewrra hetanî vêwexte “ê ku li vê dinê xeabiyêdikin ê li hadesêcizayê xwe ê bi kişênin.” Wekî vê gotinê waxtê tişten li Hadese çedi bû gava dehate gotin, ê ku di keniyan, wextekdi hata tirsê “ev gotinku rast bê” ê bi keve dilê wan û di ruhÊxwede azap dikişandin. Eriv an ji ruyê kal bûn û bê dermaniyê an ji çetir ji aliyê nezî xwe di bînê. Serê xwe tişten ku li wirêçedibin re na batilênin. Bi wî avayî nava wan jî bi guman û bi tirrsê, tije di bê…

Werger : Necat Çetin